Οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να ανταποκριθούν σε αυτό που μοιάζει με το τέλος της αξιόπιστης προστασίας των ΗΠΑ της ηπείρου. Δεν είναι σαφές ποιες «δημιουργικές ευρωπαϊκές χώρες» (που περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο) θα μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μια βιαστικά συγκαλούμενη συνεδρίαση στο Παρίσι τη Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου. Αλλά μεμονωμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γερμανίας, έχουν προσέλθει για να θέσουν συγκεκριμένες προσφορές στο τραπέζι για την ασφάλεια της Ουκρανίας, οι οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την τοποθέτηση των στρατευμάτων τους στο έδαφος.

Αυτός ο ασυνήθιστος κύκλος των εναλασσόμενων γεγονότων πυροδοτήθηκε από τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου του 2025, η οποία έληξε την προηγούμενη ημέρα. Έφερε στο τέλος της μια εβδομάδα αξιοσημείωτης αναταραχής για την Ευρώπη, χωρίς αμφιβολία ότι δύο ήδη προφανείς τάσεις στην επιδείνωση της διατλαντικής σχέσης επιταχύνθηκαν περαιτέρω.

Αυτό που είδε ο κόσμος ήταν ανερυθρίαστη μονομέρεια των ΗΠΑ όταν πρόκειται για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Δυσοίωνα, υπήρξε επίσης σαφής ένδειξη της έκτασης των αμερικανικών προθέσεων να παρέμβουν στις εγχώριες πολιτικές διαδικασίες των ευρωπαϊκών χωρών – κυρίως των επερχόμενων γερμανικών βουλευτικών εκλογών στις 23 Φεβρουαρίου.

Τίποτα από αυτά δεν θα έπρεπε να έχει προκαλέσει έκπληξη. Αλλά η πλήρης επίθεση από τους απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρώπη εξακολουθούσε να είναι απογοητευτική – ειδικά όταν εξετάζονται όλες οι επιπτώσεις της. Αυτό που ήταν, ίσως, πιο εκπληκτικό ήταν ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες απώθησαν και το έκαναν με ασυνήθιστα δημόσιο και κατηγορηματικό τρόπο.

Κατά τη διάρκεια μόλις λίγων ημερών επιβεβαιώθηκαν δύο από τους χειρότερους ευρωπαϊκούς φόβους. Πρώτον, η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί την ιδέα της για μια συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Και όλα τα σημάδια είναι ότι η Ουάσιγκτον σχεδιάζει να αφήσει την Ουκρανία και την ΕΕ εκτός οποιωνδήποτε διαπραγματεύσεων και στις δικές τους συσκευές όταν πρόκειται για ρυθμίσεις ασφαλείας μετά την κατάπαυση του πυρός.

Στις 12 Φεβρουαρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι μίλησε εκτενώς με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, και στη συνέχεια ενημέρωσε τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι για τη συνομιλία. Την ίδια ημέρα, επιβεβαίωσε ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκεστ, σε συνέντευξη Τύπου μετά από συνάντηση των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες ότι οι απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ θα ξεκινήσουν αμέσως. Δεν θα περιλαμβάνουν Ευρωπαίους ή Ουκρανούς αξιωματούχους, είπε.

Ο Hegseth έριξε επίσης κρύο νερό σε οποιεσδήποτε ελπίδες ότι θα υπάρξουν ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ για την Ουκρανία. Απέκλεισε ρητά τα αμερικανικά στρατεύματα για οποιεσδήποτε ειρηνευτικές δυνάμεις που αναπτύχθηκαν από άλλα μέλη του ΝΑΤΟ ή ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον αυτών των δυνάμεων θα θεωρηθεί επίθεση σε ολόκληρη τη συμμαχία σύμφωνα με το άρθρο 5 της συνθήκης του ΝΑΤΟ.

Η ευρωπαϊκή απάντηση ήταν γρήγορη και, τουλάχιστον στα χαρτιά, αποφασιστική. Αμέσως μετά τα σχόλια του Hegseth στις Βρυξέλλες, η ομάδα Weimar(Βαϊμάρης)+ (Γερμανία, Γαλλία, Πολωνία + Ιταλία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) εξέδωσε κοινή δήλωση επαναλαμβάνοντας τη δέσμευσή τους για ενισχυμένη υποστήριξη για την υπεράσπιση της ανεξαρτησίας, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας.

Στις 14 Φεβρουαρίου, οι ανώτατοι αξιωματούχοι της ΕΕ – ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου António Costa και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – συναντήθηκαν με τον Ζελένσκι στο περιθώριο της διάσκεψης. Τον διαβεβαίωσαν για τη συνεχιζόμενη και σταθερή υποστήριξη της ΕΕ στην Ουκρανία μέχρι να επιτευχθεί μια δίκαιη, ολοκληρωμένη και διαρκής ειρήνη».

Την επόμενη ημέρα, η ομιλία του Κόστα στο Μόναχο επανέλαβε αυτή τη δέσμευση. Παρόμοια με τα προηγούμενα σχόλια του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Κόστα υπογράμμισε την αποφασιστικότητα της Ευρώπης να «δράσει καλύτερα, ισχυρότερα και ταχύτερα στην οικοδόμηση της Ευρώπης της άμυνας».

Ωστόσο, αυτές οι δηλώσεις της αποφασιστικότητας της ΕΕ να συνεχίσει να υποστηρίζει την Ουκρανία δεν αντικατοπτρίζουν τη συναίνεση στο εσωτερικό της Ένωσης για μια τέτοια θέση. Το Weimar+ περιλαμβάνει μόνο έναν επιλεγμένο αριθμό κρατών μελών της ΕΕ, των θεσμικών οργάνων και του Ηνωμένου Βασιλείου, υπογραμμίζοντας τις συνεχιζόμενες δυσκολίες στην επίτευξη ομοφωνίας σε κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας και άμυνας. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, εξέδωσε μια σφοδρή καταδίκη της δήλωσης της Βαϊμάρης+ ως «θλιβερή απόδειξη της κακής ηγεσίας των Βρυξελλών».

Τα σχόλια του Όρμπαν ενισχύουν τους φόβους πολλών Ευρωπαίων για μια άλλη σκοτεινή πλευρά της ατζέντας του Τραμπ όταν πρόκειται για διατλαντικές σχέσεις. Όπως προανήγγειλε την επιδραστική έκθεση του Project 2025 από έναν συνασπισμό συντηρητικών αμερικανικών thinktanks, η κυβέρνηση Τραμπ σκοπεύει να αποδυναμώσει την ευρωπαϊκή ενότητα. Αυτό θα περιλαμβάνει την αποτροπή της ολίσθησης του Ηνωμένου Βασιλείου «πίσω στην τροχιά της ΕΕ» και την «ανάπτυξη νέων συμμάχων στο εσωτερικό της ΕΕ – ειδικά των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης».

Άνοιγμα διχασμών

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, J.D. Ο Βανς, χρησιμοποίησε την ομιλία του στο Μόναχο για να ισχυριστεί ότι η πραγματική απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν προερχόταν από τη Ρωσία ή την Κίνα, αλλά μάλλον «από μέσα». Συνέχισε να επικρίνει τους «επιτρόπους της ΕΕ» και υπαινίχθηκε ότι οι σημερινοί ηγέτες της Ευρώπης είχαν περισσότερα κοινά με τις «τυραννικές δυνάμεις σε αυτή την ήπειρο» που έχασαν τον ψυχρό πόλεμο.

Στη Ρουμανία, όπου οι προεδρικές εκλογές ακυρώθηκαν μετά την εμφάνιση των αποδεικτικών στοιχείων για μαζική ρωσική εκλογική παρέμβαση, τα κόμματα της αντιπολίτευσης απολάμβαναν τα σχόλια του Βανς ότι η κίνηση βασίστηκε στις «τρελές υποψίες μιας υπηρεσίας πληροφοριών και τεράστια πίεση από τους ηπειρωτικούς γείτονές της». Ο αντιπρόεδρος έχει επιδεινώσει περαιτέρω τις πολιτικές διαιρέσεις σε έναν βασικό ευρωπαϊκό και ΝΑΤΟ σύμμαχο δεξιά στα σύνορα με την Ουκρανία.

Στη συνέχεια, ο Βανς αναζήτησε την Άλις Βάιντελ, τη συν-επικεφαλής της δεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD). Σύμφωνα με πληροφορίες, το ζευγάρι συζήτησε τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη γερμανική εσωτερική πολιτική και τον λεγόμενο brandmauer. Αυτή είναι η συμφωνία μεταξύ κεντροδεξιών και αριστερών κομμάτων στη Γερμανία για τον σχηματισμό «τείχους πυρκαγιάς» για να αποτραπεί η ένταξη των ακροδεξιών κομμάτων σε συνασπισμούς, η οποία πρόσφατα αποδυναμώθηκε.

Η συνάντησή τους επικρίθηκε ευρέως ως μια ακόμη αμερικανική προσπάθεια για το κόμμα να ενισχύσει τις πιθανότητές του στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές της Γερμανίας στις 23 Φεβρουαρίου. Αναφερόμενος στην ιστορική εμπειρία της Γερμανίας με τον ναζισμό, ο Γερμανός καγκελάριος, ο Όλαφ Σολτς υπερασπίστηκε την ανάγκη να κρατήσει τη γραμμή ενάντια σε ακροδεξιά πολιτικά κόμματα όπως το AfD.

Πολική μετατόπιση

Υπήρξαν πολλές στιγμές ορόσημο και εκκλήσεις αφύπνισης για την Ευρώπη στο παρελθόν. Αυτό που είναι διαφορετικό τώρα είναι ότι αναδύεται μια νέα πολυπολική τάξη – και η Ευρώπη δεν είναι ένας από τους πόλους της. Εξίσου σημαντικό, δεδομένης της αποφασιστικότητας αυτής της αμερικανικής κυβέρνησης να ανατρέψει την υπάρχουσα διεθνή τάξη, η Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον μέρος κανενός πόλου.

Ταυτόχρονα διακυβεύονται η ευρωπαϊκή ενότητα και η διατλαντική σχέση. Αυτοί είναι οι δύο βασικοί πυλώνες που έχουν εξασφαλίσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια, δημοκρατία και ευημερία από το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Από ανάγκη, η Ευρώπη πιθανότατα θα πρέπει να προσαρμοστεί σε μια πολυαποδυναμωμένη διατλαντική σχέση. Αλλά το ευρωπαϊκό σχέδιο δεν θα επιβιώσει χωρίς ενότητα.

Αυτή είναι μια κρίσιμη συγκυρία για την Ευρώπη. Η ήπειρος πρέπει να καθορίσει τη μελλοντική της θέση και τον ρόλο της στο δυσλειτουργικό ερωτικό τρίγωνο του Τραμπ, του Πούτιν και του Σι, μια τριανδρία που θα διαμορφώσει και θα κυριαρχήσει στη νέα παγκόσμια τάξη.