Οι εκπρόσωποι των κυριότερων θεσμικών οργάνων της ΕΕ κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με την οδηγία για τους εργαζόμενους σε πλατφόρμες τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης (13 Δεκεμβρίου) ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια επίπονων διαπραγματεύσεων.

Η οδηγία για τους εργαζόμενους σε πλατφόρμες είναι ένα νομοσχέδιο για τη ρύθμιση της οικονομίας της περιστασιακής απασχόλησης (gig economy) και τη διασφάλιση ότι οι εργαζόμενοι σε ψηφιακές πλατφόρμες όπως η Deliveroo και η Uber έχουν το σωστό καθεστώς απασχόλησης.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σχεδόν ένας στους πέντε εργαζόμενους σε πλατφόρμες θα έπρεπε να επαναπροσδιοριστεί από αυτοαπασχολούμενος σε εργαζόμενος πλήρους απασχόλησης. Η οδηγία σκοπεύει να δημιουργήσει έναν εναρμονισμένο μηχανισμό για την αξιολόγηση και τη λειτουργία των συμβατικών αλλαγών σε όλη την Ένωση.

Ο νόμος περιέχει νέες διατάξεις και κανόνες για τα αλγοριθμικά συστήματα στον χώρο εργασίας με στόχο την προστασία των δεδομένων των περιστασιακών εργαζομένοων (gig workers) και τη ρύθμιση της χρήσης αυτών των αλγορίθμων σε κρίσιμες εργασιακές αποφάσεις που αφορούν στις αμοιβές και τις απολύσεις.

«Πρόκειται για μια πολύ ιστορική συμφωνία, δεν υπερβάλλω», δήλωσε η εισηγήτρια κεντροαριστερή Ευρωβουλευτής,  Elisabetta Gualmini, στους δημοσιογράφους την Τετάρτη.

«Για πρώτη φορά, δημιουργήσαμε ένα πλαίσιο κοινωνικών δικαιωμάτων για εκατομμύρια εργαζόμενους στην Ευρώπη που είναι από τους πιο ευάλωτους», πρόσθεσε.

Η τελευταία πολιτική συνάντηση μεταξύ της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου της ΕΕ, η λεγόμενη τριμερής μορφή, ξεκίνησε το βράδυ της Τρίτης και διήρκεσε 11 ώρες. Η προσωρινή συμφωνία θα πρέπει τώρα να τελειοποιηθεί σε τεχνικό επίπεδο και να εγκριθεί επίσημα από τους συννομοθέτες για να γίνει νόμος.

Μια πρώτη ενημέρωση των πρεσβευτών της ΕΕ θα πραγματοποιηθεί στις 20 Δεκεμβρίου.

Νομικό τεκμήριο απασχόλησης

Το πιο ακανθώδες ζήτημα του φακέλου ήταν η εισαγωγή ενός νέου νομικού τεκμηρίου απασχόλησης, ενός μηχανισμού μέσω του οποίου οι αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες θα μπορούσαν να επαναπροσδιοριστούν ως εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης με βάση τη σχέση εργασίας τους με τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Η αρχική πρόταση της Επιτροπής προέβλεπε ότι το τεκμήριο θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί εάν πληρούνται δύο από τα πέντε κριτήρια που υποδηλώνουν υπαγωγή. Το Συμβούλιο αύξησε το όριο σε τρία από τα επτά κριτήρια, ενώ η αρχική θέση του Κοινοβουλίου ήταν να αφαιρεθούν τα κριτήρια ώστε να δοθεί έμφαση στις πραγματικές συνθήκες εργασίας.

Η συμφωνία προβλέπει τη διατήρηση των κριτηρίων – που ονομάστηκαν «δείκτες» από την  εισηγήτρια Gualmini. Εάν πληρούνται δύο από τους πέντε δείκτες, οι αρμόδιες εθνικές αρχές και τα δικαστικά όργανα δικαιούνται να ενεργοποιήσουν το τεκμήριο.

Το βάρος θα πέσει στις αρμόδιες αρχές και στη συνέχεια στις συνδικαλιστικές οργανώσεις, για να επισημάνουν ότι μπορεί να ενεργοποιηθεί ένα τεκμήριο, προτού το πράξουν οι ίδιοι οι εργαζόμενοι.

Οι Ευρωβουλευτές συμφώνησαν ότι τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να προσθέσουν περισσότερους «δείκτες» στον κατάλογο, σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, ενώ αντιθέτως, το Συμβούλιο ζήτησε έναν κλειστό κατάλογο, σύμφωνα με πληροφορίες που εξασφάλισε η Euractiv.

Αντίκρουση του τεκμηρίου

Σύμφωνα με την αρχική πρόταση της Επιτροπής, θα εναπόκειται στις πλατφόρμες να αντικρούσουν το τεκμήριο εάν πιστεύουν σύμφωνα με τα κριτήρια πως ο εργαζόμενος είναι «πραγματικά αυτοαπασχολούμενος».

Η προσωρινή συμφωνία διευκρινίζει επίσης ότι εάν η διάψευση αποτύχει ή δεν πραγματοποιηθεί, ο εργαζόμενος θα επαναπροσδιοριστεί.

Η Gualmini διευκρίνισε επίσης κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου ότι εάν μια πλατφόρμα επαναπροσδιορίσει έναν εργαζόμενο, τότε οι επιθεωρήσεις εργασίας έχουν καθήκον να ελέγξουν τη συμβατική βιωσιμότητα όλων των εργαζομένων στην εν λόγω πλατφόρμα.

Τέλος, η γενική ρήτρα, που προστέθηκε στο κείμενο του Συμβουλίου, ότι το τεκμήριο δεν θα εφαρμόζεται σε φορολογικές, κοινωνικοασφαλιστικές και ποινικές διαδικασίες φαίνεται να έχει αποδυναμωθεί.

Σύμφωνα με τη συμφωνία, το Euractiv αντιλαμβάνεται ότι το τεκμήριο θα εφαρμόζεται όταν οι εν λόγω διαδικασίες σχετίζονται ή επηρεάζουν την ενεργοποίηση και τη διαδικασία του τεκμηρίου.

Διαχείριση αλγορίθμων

Το κεφάλαιο για την αλγοριθμική διαχείριση στον χώρο εργασίας κατοχυρώνει την πλήρη απαγόρευση της επεξεργασίας ορισμένων συνόλων δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της ψυχολογικής κατάστασης, της θρησκευτικής πίστης ή της σεξουαλικότητας, αλλά και των ιδιωτικών συνομιλιών ή οποιασδήποτε πληροφορίας ενώ το άτομο δεν εκτελεί εργασία πλατφόρμας.

«Ξεπεράσαμε τα όρια του GDPR [Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων]», πανηγύρισε η Gualmini στη συνέντευξη Τύπου.

Όσον αφορά τις σημαντικές αποφάσεις που επηρεάζονται ή λαμβάνονται από έναν αλγόριθμο, όπως η αμοιβή, η αναστολή ή η απόλυση λογαριασμού, το κείμενο υπερβαίνει όντως αυτό που προβλέπει ο GDPR. Η συμφωνία ξεκαθαρίζει ρητά ότι οι αποφάσεις αυτές πρέπει πάντα να λαμβάνονται από άνθρωπο.

Γενικότερα, η προσωρινή συμφωνία ενισχύει την κατανόηση των εργαζομένων στις πλατφόρμες για τον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι επηρεάζουν την καθημερινότητά τους και ενισχύει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Από τις πλατφόρμες θα απαιτούνται εκτιμήσεις αντικτύπου για την προστασία των δεδομένων.

Ωστόσο, η ελπίδα του Κοινοβουλίου να αποκλειστεί η επεξεργασία όλων των δεδομένων των εργαζομένων, ακόμη και με τη συγκατάθεση των εργαζομένων, δεν υιοθετήθηκε, διότι αυτό θα υπερέβαινε κατά πολύ τις υποχρεώσεις του GDPR.

Ορισμοί

Ένας από τους πρόσφατα συμφωνηθέντες ορισμούς είναι αυτός για τους «εκπροσώπου των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμες». Σε αυτούς περιλαμβάνονται σαφώς τα αναγνωρισμένα συνδικάτα που εκπροσωπούν τους αυτοαπασχολούμενους εργαζόμενους σε πλατφόρμες.

Ωστόσο, η Gualmini αναγκάστηκε να υποχωρήσει όσον αφορά τη συμπερίληψη των εργαζομένων με κλικ στον ορισμό των ψηφιακών εργασιακών πλατφορμών, όπως καταλαβαίνει το Euractiv. Καλύπτεται ωστόσο στις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας.

Κυρώσεις

Σε αντίθεση με το αίτημα του Κοινοβουλίου να αντιμετωπίζεται η μη συμμόρφωση ρητά με οικονομικές κυρώσεις, η προσωρινή συμφωνία παραμένει υψηλότερου επιπέδου και εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν αν θα επιβάλλουν πρόστιμα στις πλατφόρμες ή όχι.