Κείμενο διαθέσιμο από την ιστοσελίδα marxists.org. Ο Sam Dolgoff (1902-1990) ήταν ελαιοχρωματιστής, αναρχοσυνδικαλιστής ακτιβιστής, ιδρυτής του περιοδικού Anarcho-Syndicalist Review, συγγραφέας και επιμελητής αναρχικών βιβλίων. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας
Ο Αναρχισμός Δεν Είναι Απόλυτος Αντικοινωνικός Ατομικισμός
Ο αναρχισμός δεν συνεπάγεται απόλυτη, ανεύθυνη, αντικοινωνική ατομική ελευθερία που παραβιάζει τα δικαιώματα των άλλων και απορρίπτει κάθε μορφή οργάνωσης και αυτοπειθαρχίας. Η απόλυτη ατομική ελευθερία μπορεί να επιτευχθεί μόνο στην απομόνωση· αν είναι καν εφικτό: «Αυτό που πραγματικά στερεί την ελευθερία και καθιστά αδύνατη την πρωτοβουλία είναι η απομόνωση που καθιστά τον άνθρωπο ανίσχυρο». (Errico Malatesta, Life and Ideas, Freedom Press)
Ο αναρχισμός είναι συνώνυμος με τον όρο «ελεύθερος σοσιαλισμός» ή «κοινωνικός αναρχισμός». Όπως υποδηλώνει ο ίδιος ο όρος «κοινωνικός», ο αναρχισμός είναι η ελεύθερη ένωση ανθρώπων που ζουν μαζί και συνεργάζονται σε ελεύθερες κοινότητες. Η κατάργηση του καπιταλισμού και του κράτους· η αυτοδιαχείριση της βιομηχανίας από τους εργάτες· η διανομή σύμφωνα με τις ανάγκες· η ελεύθερη συνεργασία, είναι αρχές που, για όλες τις σοσιαλιστικές τάσεις, αποτελούν την ουσία του σοσιαλισμού. Για να ξεχωρίσουν στις θεμελιώδεις διαφορές σχετικά με το πώς και πότε θα πραγματοποιηθούν αυτοί οι στόχοι, καθώς και από τους αντικοινωνικούς ατομικιστές, ο Peter Kropotkin και οι άλλοι αναρχικοί στοχαστές όρισαν τον αναρχισμό ως την «αριστερή πτέρυγα του σοσιαλιστικού κινήματος». Ο Ρώσος αναρχικός Alexei Borovoi δήλωσε πως η σωστή βάση για τον αναρχισμό σε μια ελεύθερη κοινωνία είναι η ισότητα όλων των μελών σε μια ελεύθερη οργάνωση. Ο κοινωνικός αναρχισμός θα μπορούσε να οριστεί ως το ισότιμο δικαίωμα του καθενός να είναι διαφορετικός.
Ο Αναρχισμός Δεν Είναι Απεριόριστη Ελευθερία, Ούτε Άρνηση Ευθύνης
Στις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων θα πρέπει να γίνονται αποδεκτές ορισμένες εθελοντικές κοινωνικές νόρμες, δηλαδή η υποχρέωση να τηρείται μια αμοιβαία ελεύθερη συμφωνία. Ο αναρχισμός δεν είναι απουσία διακυβέρνησης. Ο αναρχισμός είναι αυτοκυβέρνηση (ή το ισοδύναμό της, αυτοδιεύθυνση). Αυτοκυβέρνηση σημαίνει αυτοπειθαρχία. Η εναλλακτική στην αυτοπειθαρχία είναι η καταναγκαστική υπακοή που επιβάλλουν οι κυβερνήτες στους υπηκόους τους. Για να αποφευχθεί αυτό, τα μέλη κάθε ένωσης καθορίζουν ελεύθερα τους κανόνες της ένωσής τους και συμφωνούν να τηρούν τους κανόνες που οι ίδιοι δημιούργησαν. Όσοι αρνούνται να ανταποκριθούν στην ευθύνη τους να τηρήσουν μια εθελοντική συμφωνία θα στερούνται των οφελών της.
Το Δικαίωμα στην Αποχώρηση
Η τιμωρία για παραβίαση συμφωνιών εξισορροπείται από το αναφαίρετο δικαίωμα στην αποχώρηση. Το δικαίωμα των ομάδων και των ατόμων να επιλέγουν τις δικές τους μορφές ένωσης είναι, σύμφωνα με τον Bakunin, το πιο σημαντικό από όλα τα πολιτικά δικαιώματα. Η κατάργηση αυτού του δικαιώματος οδηγεί στην επανεισαγωγή της τυραννίας. Δεν μπορείς να αποχωρήσεις από μια φυλακή. Η αποχώρηση δεν θα παραλύσει την ένωση. Άνθρωποι με ισχυρά, βασικά κοινά συμφέροντα θα συνεργαστούν. Όσοι έχουν να χάσουν περισσότερα αποχωρώντας θα συμβιβάσουν τις διαφορές τους. Όσοι έχουν λίγα ή και κανένα κοινό με τη συλλογικότητα δεν θα την βλάψουν αποχωρώντας, αλλά αντίθετα θα εξαλείψουν μια πηγή τριβής, προωθώντας έτσι μια γενικότερη αρμονία.
Η Ουσιαστική Διαφορά Μεταξύ Αναρχισμού και Κράτους
Η τεράστια διαφορά μεταξύ της αναρχικής έννοιας της ελεύθερα αποδεκτής αυθεντίας στην ανταλλαγή υπηρεσιών, που είναι η διαχείριση των πραγμάτων, διαφέρει ριζικά από την εξουσία του κράτους, που είναι η κυριαρχία επί των υπηκόων του, του λαού. Για παράδειγμα, η επισκευή της τηλεόρασής μου: η αυθεντία του ειδικού τεχνικού τελειώνει όταν ολοκληρωθούν οι επισκευές. Το ίδιο ισχύει όταν εγώ συμφωνώ να βάψω το δωμάτιο του τεχνικού. Η αμοιβαία ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών είναι μια περιορισμένη, όχι προσωπική, συνεργατική σχέση που αποκλείει αυτόματα τη δικτατορία. Αλλά το κράτος, αντίθετα, είναι ένας πανταχού παρών μηχανισμός που κυβερνά κάθε πτυχή της ζωής από τη σύλληψη μέχρι το θάνατο, κάθε διάταγμα του οποίου είμαι υποχρεωμένος να υπακούω, αλλιώς θα υποστώ παρενόχληση, κατάργηση δικαιωμάτων, φυλάκιση ή ακόμη και θάνατο.
Οι άνθρωποι μπορούν ελεύθερα να αποχωρήσουν από μια ομάδα ή μια ένωση, ακόμη και να οργανώσουν μια δική τους. Αλλά δεν μπορούν να ξεφύγουν από τη δικαιοδοσία του κράτους. Αν τελικά καταφέρουν να διαφύγουν από το ένα κράτος στο άλλο, περνούν αμέσως στη δικαιοδοσία του νέου κράτους.
Αντικαθιστώντας το Κράτος
Οι αναρχικές ιδέες δεν είναι τεχνητά επινοήματα των αναρχικών. Προέρχονται από τάσεις που ήδη υπάρχουν. Ο Kropotkin ο οποίος δημιούργησε την κοινωνιολογία του αναρχισμού, τόνισε πως η αναρχική αντίληψη για την ελεύθερη κοινωνία βασίζεται «στα δεδομένα που ήδη αντλούμε από την παρατήρηση της ζωής στην τωρινή εποχή». Οι αναρχικοί θεωρητικοί περιορίστηκαν στο να προτείνουν την αξιοποίηση όλων των χρήσιμων οργανισμών της παλιάς κοινωνίας προκειμένου να οικοδομήσουν μια νέα. Το ότι «τα στοιχεία της νέας κοινωνίας αναπτύσσονται ήδη μέσα στην υπό κατάρρευση αστική κοινωνία» (Marx) είναι μια θεμελιώδης αρχή που μοιράζονται όλες οι τάσεις του σοσιαλιστικού κινήματος. Ο αναρχικός συγγραφέας Colin Ward το συνοψίζει αυτό με θαυμάσιο τρόπο: «Αν θέλεις να χτίσεις τη νέα κοινωνία, όλα τα υλικά είναι ήδη στη διάθεσή σου».
Οι αναρχικοί επιδιώκουν να αντικαταστήσουν το κράτος, όχι με χάος, αλλά με τις φυσικές, αυθόρμητες μορφές οργάνωσης που προέκυψαν όπου η αμοιβαία αλληλοβοήθεια και τα κοινά συμφέροντα μέσω του συντονισμού και της αυτοδιεύθυνσης το έκαναν αυτό απαραίτητο. Πηγάζει από την αναπόφευκτη αλληλεξάρτηση της ανθρωπότητας και τη βούληση για αρμονία. Αυτή η μορφή οργάνωσης είναι ο φεντεραλισμός. Μια κοινωνία χωρίς τάξη (όπως υπονοεί ο όρος «κοινωνία») είναι αδιανόητη. Αλλά η οργάνωση της τάξης δεν αποτελεί αποκλειστικό μονοπώλιο του κράτους. Ο φεντεραλισμός είναι μια μορφή τάξης που προηγήθηκε της σφετερισμού της κοινωνίας από το κράτος και θα επιβιώσει και μετά από αυτό.
Δεν υπάρχει σχεδόν καμία μορφή οργάνωσης που, πριν τη σφετεριστεί το κράτος, να μην είχε αρχικά έναν φεντεραλιστικό χαρακτήρα. Μέχρι σήμερα, μόνο η απαρίθμηση του τεράστιου δικτύου τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και διεθνών ομοσπονδιών και συνομοσπονδιών που αγκαλιάζουν το σύνολο της κοινωνικής ζωής θα μπορούσε εύκολα να γεμίσει τόμους. Η ομοσπονδιακή μορφή οργάνωσης καθιστά εφικτό για όλες τις ομάδες και τις ομοσπονδίες να αποκομίζουν τα οφέλη της ενότητας και του συντονισμού, έχοντας παράλληλα αυτονομία εντός των δικών τους σφαιρών, επεκτείνοντας έτσι το εύρος της δικής τους ελευθερίας. Ο φεντεραλισμός – συνώνυμο της ελεύθερης συμφωνίας – είναι η οργάνωση της ελευθερίας. Όπως είπε ο Proudhon, «Όποιος που μιλά για ελευθερία χωρίς να μιλά για φεντεραλισμό, δεν λέει τίποτα».
Μετά την Επανάσταση
Η κοινωνία είναι ένα τεράστιο αλληλένδετο δίκτυο συνεργατικής εργασίας, και όλοι οι βαθιά ριζωμένοι θεσμοί που λειτουργούν σήμερα αποτελεσματικά θα συνεχίσουν να λειτουργούν με κάποια μορφή, για τον απλό λόγο πως η ίδια η ύπαρξη της ανθρωπότητας εξαρτάται από αυτή την εσωτερική συνοχή. Αυτό δεν έχει αμφισβητηθεί ποτέ από κανέναν. Αυτό που χρειάζεται είναι η απελευθέρωση από τους αυταρχικούς θεσμούς που κυριαρχούν στην κοινωνία και τον αυταρχισμό εντός των ίδιων των οργανώσεων. Πάνω απ’ όλα, πρέπει να διαποτιστούν με επαναστατικό πνεύμα και εμπιστοσύνη στη δημιουργική ικανότητα του λαού. Ο Kropotkin, αναπτύσσοντας την κοινωνιολογία του αναρχισμού, άνοιξε ένα πεδίο γόνιμης έρευνας που είχε σε μεγάλο βαθμό παραμεληθεί από τους κοινωνικούς επιστήμονες που είναι απασχολημένοι με το να περιγράφουν νέους τομείς για τον κρατικό έλεγχο.
Οι αναρχικοί ασχολούνταν κυρίως με τα άμεσα προβλήματα της κοινωνικής μεταμόρφωσης που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν σε οποιαδήποτε χώρα μετά από μια επανάσταση. Για αυτόν τον λόγο οι αναρχικοί προσπάθησαν να επεξεργαστούν μέτρα για την αντιμετώπιση των πιεστικών προβλημάτων που είναι πιο πιθανό να αναδυθούν κατά τη διάρκεια αυτού που ο αναρχικός συγγραφέας-επαναστάτης Errico Malatesta ονόμασε «την περίοδο της αναδιοργάνωσης και της μετάβασης». Ακολουθεί μια περίληψη της ανάλυσης του Malatesta σχετικά με μερικά από τα πιο σημαντικά ζητήματα.
Τα κρίσιμα προβλήματα δεν μπορούν να αποφευχθούν με την αναβολή τους σε ένα μακρινό μέλλον – ίσως έναν αιώνα ή και περισσότερο – όταν ο αναρχισμός θα έχει πλήρως υλοποιηθεί και οι μάζες θα έχουν γίνει πιστοί και αφοσιωμένοι αναρχοκομμουνιστές. Εμείς οι αναρχικοί πρέπει να έχουμε τη δική μας λύση αν δεν θέλουμε να παίξουμε το ρόλο των «άχρηστων και ανίσχυρων γκρινιάρηδων», όσο οι πιο ρεαλιστές και αδίστακτοι αυταρχικοί καταλαμβάνουν την εξουσία. Αναρχία ή όχι, ο λαός πρέπει να φάει και να έχει τα απαραίτητα για τη ζωή. Οι πόλεις πρέπει να τροφοδοτούνται και οι ζωτικές υπηρεσίες δεν μπορούν να διακοπούν. Ακόμη και αν εξυπηρετούνται ανεπαρκώς, οι άνθρωποι, προς το δικό τους συμφέρον, δεν θα επέτρεπαν σε κανέναν να διακόψει αυτές τις υπηρεσίες, εκτός και αν και έως ότου αυτές αναδιοργανωθούν με καλύτερο τρόπο, και αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί σε μια μέρα.
Η οργάνωση της αναρχοκομμουνιστικής κοινωνίας σε ευρεία κλίμακα μπορεί να επιτευχθεί μόνο σταδιακά, καθώς το επιτρέπουν οι υλικές συνθήκες, και καθώς οι μάζες πείθονται για τα οφέλη που θα αποκομίσουν και καθώς σταδιακά συνηθίζουν ψυχολογικά τις ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής τους. με δεδομένο πως ο ελεύθερος και εθελοντικός κομμουνισμός (συνώνυμο στον Malatesta με τον αναρχισμό) δεν μπορεί να επιβληθεί, ο Malatesta τόνισε την ανάγκη συνύπαρξης διαφόρων οικονομικών μορφών – κολεκτιβιστικών, αμοιβαίων, ατομικιστικών – υπό την προϋπόθεση πως δεν θα υπάρχει εκμετάλλευση των άλλων. Ο Malatesta ήταν πεπεισμένος πως το πειστικό παράδειγμα επιτυχημένων ελευθεριακών συλλογικοτήτων θα
«προσελκύσει άλλους στην τροχιά της συλλογικότητας… από την πλευρά μου, δεν πιστεύω πως υπάρχει ‘μία’ λύση στο κοινωνικό πρόβλημα, αλλά χίλιες διαφορετικές και μεταβαλλόμενες λύσεις, με τον ίδιο τρόπο που η κοινωνική ύπαρξη διαφέρει στο χρόνο και στο χώρο». [Errico Malatesta, Life and Ideas, Freedom Press]
Ο «Καθαρός» Αναρχισμός Είναι μια Ουτοπία
Ο «καθαρός» αναρχισμός ορίζεται από τον αναρχικό συγγραφέα George Woodcock ως «η χαλαρή και ευέλικτη ομάδα συγγένειας που δεν χρειάζεται επίσημη οργάνωση και προωθεί την αναρχική προπαγάνδα μέσω ενός αόρατου δικτύου προσωπικών επαφών και πνευματικών επιρροών». Ο Woodcock υποστηρίζει πως ο «καθαρός» αναρχισμός είναι ασύμβατος με μαζικά κινήματα όπως ο αναρχοσυνδικαλισμός, επειδή αυτά χρειάζονται
«σταθερές οργανώσεις ακριβώς επειδή κινείται σε έναν κόσμο που διέπεται μόνο εν μέρει από αναρχικά ιδανικά … και κάνει συμβιβασμούς με τις καθημερινές καταστάσεις … [ο αναρχοσυνδικαλισμός] πρέπει να διατηρήσει την πίστη των μαζών των [εργατών] που έχουν μόνο αμυδρή συνείδηση του τελικού στόχου του αναρχισμού». [Anarchism, World Publishing Company, 1962]
Αν ισχύουν αυτές οι προτάσεις, ο αναρχισμός είναι μια Ουτοπία, επειδή δεν θα υπάρξει ποτέ μια εποχή όπου όλοι θα είναι «καθαροί» αναρχικοί και επειδή η ανθρωπότητα θα πρέπει για πάντα να κάνει «συμβιβασμούς με την καθημερινότητα». Αυτό δεν σημαίνει πως ο αναρχισμός αποκλείει τις «ομάδες συγγένειας». Πράγματι, ακριβώς επειδή η άπειρη ποικιλία εθελοντικών οργανώσεων που σχηματίζονται, διαλύονται και ανασυγκροτούνται σύμφωνα με τις μεταβαλλόμενες ιδιοτροπίες και επιθυμίες των μεμονωμένων μελών αντανακλά ατομικές προτιμήσεις, αυτές αποτελούν την απαραίτητη προϋπόθεση για την ελεύθερη κοινωνία.
Όμως οι αναρχικοί επιμένουν πως η παραγωγή, η διανομή, η επικοινωνία, η συναλλαγή και τα άλλα απαραίτητα στοιχεία που πρέπει να συντονίζονται σε παγκόσμια κλίμακα στον σύγχρονο αλληλεξαρτώμενο κόσμο μας πρέπει να παρέχονται οπωσδήποτε από «σταθερές» οργανώσεις και δεν μπορούν να αφεθούν στις κυμαινόμενες ιδιοτροπίες των ατόμων. Πρόκειται για κοινωνικές υποχρεώσεις που κάθε ικανό άτομο θα πρέπει να εκπληρώνει αν επιθυμεί να απολαμβάνει τα οφέλη της συλλογικής εργασίας. Θα πρέπει να είναι αυτονόητο πως τέτοιες απαραίτητες «σταθερές» ενώσεις, οργανωμένες με αναρχικό τρόπο, δεν αποτελούν απόκλιση. Αποτελούν την ουσία του αναρχισμού ως βιώσιμης κοινωνικής τάξης.
Χαρτογραφώντας τον Δρόμο Προς την Ελευθερία
Οι αναρχικοί δεν είναι τόσο αφελείς ώστε να περιμένουν την εγκαθίδρυση της τέλειας κοινωνίας, αποτελούμενης από τέλεια άτομα που θα αποτινάξουν ως εκ θαύματος τις ριζωμένες προκαταλήψεις και τις ξεπερασμένες συνήθειες από πάνω τους την «επόμενη μέρα της επανάστασης». Δεν μας απασχολεί να μαντέψουμε πώς θα μοιάζει η κοινωνία στο μακρινό μέλλον, όταν επιτέλους θα επιτευχθεί ο παράδεισος επί της γης. Μας απασχολεί όμως, πάνω απ’ όλα, η κατεύθυνση της ανθρώπινης εξέλιξης. Δεν υπάρχει «καθαρός» αναρχισμός. Υπάρχει μόνο η εφαρμογή των αναρχικών αρχών στις πραγματικότητες της κοινωνικής ζωής. Ο μοναδικός στόχος του αναρχισμού είναι να ωθήσει την κοινωνία προς μια αναρχική κατεύθυνση.
Από αυτή την άποψη, ο αναρχισμός είναι ένας αξιόπιστος, πρακτικός οδηγός για την κοινωνική οργάνωση. Διαφορετικά, είναι καταδικασμένος σε Ουτοπικά όνειρα και δεν αποτελεί ζωντανή δύναμη.
πηγη:https://geniusloci2017.wordpress.com