Για ακόμη μια φορά, το τελευταίο διάστημα, παρατηρήσαμε την ανάγκη ορισμένων ανθρώπων για την ύπαρξη και ανάδειξη συμβόλων και την εξύμνηση προσώπων. Θεωρείται ύψιστο καθήκον, από αρκετούς, η ηρωποίηση κάποιων. Με αφορμή την περιβόητη φωτογραφία της Καισαριανής έτυχε να γίνουμε αυτήκοοι μάρτυρες απόδοσης ενός παραδοσιακού αντάρτικου τραγουδιού στην εκδοχή της εξύμνησης του Άρη Βελουχιώτη. Το οξύμωρο δεν είναι το πως εκφράζεται ο καθένας και η καθεμία· ξενίζει όμως η ανάγκη κάποιων, που δεν εμφανίζονται ως υποστηρικτές ιεραρχικών εξουσιαστικών σχημάτων, να προωθούν τον «ηγέτη» και τον «ήρωα» Άρη αντί του ταπεινού και ανώνυμου αντάρτη-πολεμιστή. Για τους κομμουνιστές και όσους τάσσονται σε αυτό που λέγεται «αριστερά» δεν μας ξενίζει, αντίθετα, κατανοούμε να εκφράζονται έτσι πρόσωπα που ασκούσαν ή ασκούν επιρροή και εξουσία. Αυτό που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε είναι η συμπεριφορά και επιλογή εκείνων που παρ’ ότι δεν τάσσονται με το συρφετό της αριστεράς, να αποδέχονται ή κατατάσσουν με θετικό πρόσημο πρόσωπα όπως τον Άρη. Είναι γνωστή η φράση του Μπ. Μπρέχτ, «Αλίμονο στους λαούς που έχουν ανάγκη από ήρωες», θέλοντας να υπογραμμίσει την έλλειψη συλλογικότητας, ευθύνης, πράξης και την αναζήτηση αυθεντιών από ανθρώπους, που λειτουργούν χωρίς τη χρήση της κριτικής σκέψης.
Η πυκνότητα των γεγονότων που συντελέστηκαν κατά τον 20ο αι. και η απόσταση που μας συνδέει με αυτά μάς επιτρέπει τουλάχιστον να αντιληφθούμε, ότι οι άνθρωποι που αγωνίζονται για την ελευθερία όταν συμμετέχουν σε ιεραρχικά σχήματα ή παρεκκλίνουν –έστω– και λίγο από τις δομικές αξιακές αρχές τους και «βάζουν νερό στο κρασί τους» αποτυγχάνουν με κρότο. Έτσι απέτυχαν και τα σχήματα ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, στον ελλαδικό χώρο, αλλά και η CNT με τις επιλογές της τόσο σε στρατιωτικό όσο και πολιτικό επίπεδο, κατά την ισπανική επανάσταση. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι διαθέτουμε όλα εκείνα τα ιστορικά στοιχεία μελέτης και ανάλυσης, από τις συγκρούσεις που είχαμε εντός του αναρχικού «χώρου», είτε στην πρώτη παγκόσμια ανθρωποσφαγή (περίπτωση Κροπότκιν), είτε για τις επιλογές που εφαρμόστηκαν σε άλλες επαναστατικές ή πολεμικές στιγμές αργότερα. Σε κάθε περίπτωση, ξεχωριστά, είναι εμφανές ότι όταν παρεκκλίνεις έστω και ελάχιστα από τον αξιακό κώδικα που σε περιβάλει, της ελευθερίας, ισότητας, συλλογικότητας, ανεξούσιων χαρακτηριστικών, τότε αργά ή γρήγορα θα συρθείς σε κάτι πολύ ξένο και λυπηρό. Οι εξουσιαστές ξέρουν να χειρίζονται προς όφελος τους όλες αυτές τις καταστάσεις. Και εάν οι αναρχικοί του περασμένου αιώνα έπρεπε να αποφασίσουν για πρωτοεμφανιζόμενα πολιτικά ζητήματα, π.χ. αντιμετώπιση του φασισμού και ναζισμού, και ότι εν τέλει αυτά αποτελούν την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, σήμερα δεν υπάρχει κανένα άλλοθι για αφελείς προσεγγίσεις και συμβάσεις.
Αναγνωρίζουμε ότι πολλά άτομα έχουν ακούσει άμεσα ή έμμεσα ιστορίες προγόνων τους που συμμετείχαν στα αντάρτικα του ελλαδικού χώρου κατά τη δεκαετία του ’40. Όπως επίσης ότι η νικήτρια «δεξιά» εγκατέστησε ένα σφιχτό Κράτος κοινωνικών φρονημάτων όπου η κάθε πτυχή τής καθημερινότητας καθοριζόταν από τις πολιτικές πεποιθήσεις του ατόμου ή των συγγενών του. Σε αυτό λοιπόν το περιβάλλον, χουντικής δημοκρατίας ή δημοκρατικής χούντας, οι ηττημένοι κομμουνιστές σήκωσαν, αναμφίβολα, βαρύ και δυσανάλογο φορτίο. Μέσα λοιπόν σε αυτό το πλαίσιο, ήταν λογικό να αναπτυχθούν βαθιά αντιδεξιά συναισθήματα για ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού, που ενδεχομένως να μην είχε και κομμουνιστικές καταβολές. Όμως και σε αυτή την περίπτωση, όπως και σε πολλές άλλες, η ανθρώπινη συμπεριφορά στιγματίζεται από έναν μανιχαϊσμό. Δηλαδή κακός δεξιός – καλός αριστερός κ.ο.κ.. Σε αυτή την παγίδα του δυαδικού συστήματος, προϊόν εν πολλοίς του εξουσιαστικού ιεραχικού εκπαιδευτικού οικοδομήματος διεθνώς, «έπεσαν» και «πέφτουν» πολλοί σύντροφοι. Τα αντιδεξιά αντανακλαστικά σπρώχνουν προς την αγκαλιά της αριστεράς, δηλαδή της εξουσίας.
Οι θετικές, εν τέλει, αναφορές και η συνθηματολογία για τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, έναν απόλυτως ιεραρχικό εξουσιαστικό μηχανισμό, από άτομα του λεγόμενου αναρχικού «χώρου» θεωρούμε ότι κυρίως προέρχεται κατά βάση από μια αντιδεξιά ρητορική που έλκεται από το αντάρτικο. Φυσικά αντάρτικο είχαν και οι δεξιοί με τα δικά τους σχήματα αλλά αυτό παραβλέπεται, λόγω ίσως και της ισχνής συμμετοχής σε αυτά σε σχέση με τα κομμουνιστικά.
Άλλωστε, ο αρχικαπετάνιος Άρης, δεν ήθελε τίποτα λιγότερο από την εγκαθίδρυση ενός «κόκκινου» Κράτους, όπως τα υπόλοιπα της ανατολικής Ευρώπης, όπου οι αναρχικοί στην καλύτερη στέλνονταν στην εξορία εάν δεν «εξαφανίζονταν». Η οποιαδήποτε θετική αναφορά, λοιπόν, σε ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, Βελουχιώτη από αναρχό-τάδε αποτελεί μια ξεκάθαρη ύβρι απέναντι σε όσους συντρόφους, για τις αναρχικές απόψεις τους, στάλθηκαν στη Σιβηρία, «υπηρέτησαν» σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, δολοφονήθηκαν και τουφεκίστηκαν. Όλοι αυτοί που με στεντόριο και καθαρό λόγο μπροστά στα κομμουνιστικά αποβράσματα έλεγαν: «Αλλά δεν φοβόμαστε εσάς ή τους δήμιους σας. Η σοβιετική “δικαιοσύνη” μπορεί να μας σκοτώσει, αλλά ποτέ δεν θα σκοτώσετε τα ιδανικά μας. Θα πεθάνουμε ως αναρχικοί και όχι ως ληστές». (Fedor Petrovich Machanovski, 1922). Δεν λησμονούμε ασφαλώς ότι πάρα πολλοί αναρχικοί συμμετείχαν στην Οκτωβριανή Επανάσταση, στο πλευρό των μπολσεβίκων, οι οποίοι τους πέταξαν σαν στιμμένη λεμονόκουπα, όταν δεν τους χρειάζονταν αφού είχαν ήδη καταλάβει την εξουσία. Έτσι, είτε θα μεταλλάσονταν σε κομμουνιστές είτε θα εξοντώνονταν. Γι’ αυτό, ξαναλέμε, δεν υπάρχει χώρος για άλλες αφέλειες…
Ασφαλώς και δεν υποστηρίζουμε κάτι καινούργιο, διότι όλα αυτά είναι γνωστά και κατατεθειμένα, αλλά προφανώς και είμαστε υποχρεωμένοι να τα υπενθυμίζουμε όταν βιώνουμε το «ξέπλυμα» των τραμπούκων της κάθε ΟΠΛΑ και του ΚΚΕ. Με την ευκαιρία να σημειώσουμε, ότι βάσει κομματικών πηγών (ΚΚΕ) αλλά και άλλων ιστορικών πηγών (Ι. Χανδρινός), ο Βελουχιώτης προ αντάρτικου ήταν ένας προστάτης τραμπούκος του κόμματος, που έφερνε εις πέρας διάφορες αναθέσεις της ηγεσίας. Αντίστοιχα παραδείγματα συναντούμε και αργότερα, με τα σύγχρονα της ΟΠΛΑ, ΚΝΑΤ, αλλά και τα διάφορα πρόσφατα κομμουνιστικά απολειφάδια διεκπεραιώνουν αντίστοιχες υποθέσεις.
Επίσης ακόμη ένας παράγοντας «αγιοποίησης» του Άρη, ήταν η περίφημη κόντρα με την ηγεσία του κόμματος του ΚΚΕ, σχετικά με τη συμφωνία της Βάρκιζας και την πορεία του ένοπλου. Μια βραχύβια χρονικά διαφωνία με πολλές σκιές. Καταρχήν η διαβόητη Συμφωνία της Βάρκιζας με την εντολή, προς τα μέλη του ΕΛΑΣ, παράδοσης του υλικού (όπλα κλπ), από το Σ.Δ. Γενικό Στρατηγείο, φέρει φαρδιά-πλατιά την υπογραφή του Άρη, μαζί με την υπογραφή του Σαράφη. Η εμφάνιση αλληλογραφίας του Άρη, όπου αναλύει τις διαφωνίες του σχετικά με την απόφαση του αφοπλισμού και τις προτάσεις του για μετάβαση των ελλήνων ανταρτών στη Σερβία και εκπαίδευση τους εκεί σε σχολεία πολέμου, σίγουρα έχει τη σημασία της αλλά είναι σαφώς υποδεέστερη από την συναίνεση του, μέσω της υπογραφής του, στον αφοπλισμό. Είναι ένα πολύ λεπτό σημείο αλλά εξόχως σημαντικό. Όλοι επικεντρώνονται στις αντιρρήσεις του Άρη στη συμφωνία της Βάρκιζας αλλά ας φανταστούμε εκείνους τους ένοπλους αντάρτες των βουνών που δεν είχαν, λόγω των συνθηκών, λεπτομερή πληροφόρηση των τεκτενόμενων, να βλέπουν την υπογραφή του Άρη στη Γενική Διαταγή παράδοσης οπλισμού (αρ. 2697, σελ. 328, Άρης Βελουχιώτης, Το χαμένο Αρχείο, Γρηγόρης Φαράκος, εκδ. Ελληνικά Γράμματα). Μπορούσαν να γνωρίζουν το παρασκήνιο; Όχι. Διαπίστωσαν απλά, ότι είτε αυτοί που βρίσκονταν στα Δεκεμβριανά στην Αθήνα είτε αυτοί που «δεν τους άφησαν να πάνε», σύσσωμοι σφυρίζουν τη λήξη. Τα υπόλοιπα είναι για να πραγματοποιούν οι ιστορικοί αναλύσεις και εκτιμήσεις προθέσεων.
Σίγουρα ένας ακόμη παράγοντας «αγιοποίησής» του ήταν ο τρόπος που τερμάτισε τη ζωή του ώστε να μην πέσει στα χέρια των φασιστών. Απίστευτη ειρωνεία, πάντως, αποτελεί το γεγονός ότι ο Ζαχαριάδης, την ημέρα που το κεφάλι του Βελουχιώτη κρεμιέται στο φανοστάτη των Τρικάλων, δημοσιοποιεί τη δήλωση μετανοίας του Άρη στο μεταξικό καθεστώς. Μια δήλωση που είτε έγινε καθ΄ υπόδειξη του κόμματος (βλ. Ζαχαριάδη) είτε έγινε αυτοβούλως από τον Άρη, είχε ως σκοπό την επαναδραστηροποίησή του στο κομματικό μηχανισμό. Έναν άσο που η «κόκκινη» σταλινογενής ηγεσία είχε στη φαρέτρα της….
Σε κείμενα της, η Συσπείρωση Αναρχικών σημείωνε σχετικά για την περίοδο των Δεκεμβριανών και της Βάρκιζας: «Σε αυτά τα γεγονότα οι αναρχικοί δεν είχαν και δεν έχουν κανένα λόγο να επωμισθούν καταστάσεις, γεγονότα και ευθύνες. Η ιστορία των εξουσιαστών δεν μπορεί να συμπλέκεται (ή και να ταυτίζεται) με την αναρχική ιστορία. Παρ’ όλα αυτά, η γνώση των κοινωνικών αγώνων αλλά και του ρόλου της κυριαρχίας είναι σημαντικό εφόδιο, που βοηθά στο να αποφεύγονται οι επιβλαβείς επιδράσεις των εξουσιαστικών ιδεολογιών και των πολιτικών πρακτικών στους αγώνες των ανθρώπων για έναν ανεξούσιο κόσμο.
Είναι συνεπώς αφέλεια, αποτέλεσμα άγνοιας ή δολιότητας το να σερβίρεται η ιστορία της εξουσίας σαν αναρχική και μάλιστα σαν υπόθεση που αφορά τον συνολικό απελευθερωτικό αγώνα. Όσοι, για ιδιοτελείς σκοπούς προσπαθούν να συσχετίσουν ή να ταυτίσουν την αναρχική άποψη, θεώρηση και δράση με τα εξουσιαστικά κατασκευάσματα του κομμουνισμού και της αριστεράς είναι προφανές πως θέλουν να χρησιμοποιήσουν, ή ότι ήδη χρησιμοποιούν, ανθρώπους για διάφορους άλλους λόγους εκτός από αυτόν της συνολικής απελευθέρωσης από κάθε μορφή εξουσίας κι εκμετάλλευσης. Κι ας υποκρίνονται τους ανιδιοτελείς.
Είναι απαραίτητο να κατανοηθούν σε βάθος, όσα μέσα από συσκοτίσεις και μπλεξίματα εννοιών και καταστάσεων εμφανίζονται σαν συστατικά της προσπάθειας απελευθέρωσης των ανθρώπων, με σκοπό να κατοχυρωθούν στην συνείδηση τους, σαν τέτοια. Έτσι, ενώ πρόκειται για καταστάσεις παντελώς ξένες προς τα ουσιαστικά συμφέροντά τους, που αφορούν την απελευθερωτική προοπτική, πολλοί άνθρωποι οδηγούνται στο να τις «οικειοποιούνται», ακολουθώντας, επαναλαμβάνοντας, στηρίζοντας και υπερασπιζόμενοι εξουσιαστικές και αναμφίβολα εγκληματικές πρακτικές και καταστάσεις (π.χ. ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Μελιγαλάς).
Χρειάζεται να είμαστε αυστηροί απέναντι σε τέτοια θέματα. Η συνεχής ανακύκλωση εξουσιαστικών αντιλήψεων ανέκαθεν αποτελούσε και αποτελεί πρόβλημα για την ανάδειξη ουσιαστικών και συνολικών απελευθερωτικών χαρακτηριστικών στη σκέψη και την πράξη των ανθρώπων. Επομένως, όσοι αρέσκονται να λένε ότι: «έχει περάσει ο καιρός που οι αριστεροί και οι κομμουνιστές μπορούσαν να εκμεταλλεύονται τις διαθέσεις αγωνιζόμενων ανθρώπων», οφείλουν να κάνουν τα λόγια αυτά πραγματικότητα βάζοντας οριστικά και αμετάκλητα την ταφόπλακα σ’ αυτές τις εξουσιαστικές ιδεολογίες και εμποδίζοντας τη δυσοσμία τους να μολύνει κι άλλο τους ανέμους της συνολικής απελευθερωτικής προσπάθειας(…)
Είναι προφανές, πως ένα «σχέδιο κατάληψης της εξουσίας» που είχε εκπονηθεί από το καλοκαίρι του 1944, (και υποτίθεται πως επικυρώθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1944) ήταν μια πρόφαση, ένα χαρτί για να ριχτεί «στάχτη στα μάτια» ή καλύτερα για να γίνει το δόλωμα ώστε να τεθεί σε εφαρμογή η εκτεταμένη σφαγή, που ακολούθησε, η οποία δεν αποσκοπούσε στην κατάληψη της εξουσίας, αφού αυτή είχε δοθεί ανεπιστρεπτί στους «δικαιούχους» με τις συμφωνίες που είχαν προηγηθεί των ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΩΝ.
Εννοείται πως αυτό το σχέδιο δεν εφαρμόστηκε στη βάση υποταγής σε μια τελείως διαφορετική βασική διαταγή της ΚΕ του ΕΛΑΣ (Σιάντος, Χατζημιχάλης, Μάντακας), που κι αυτή δεν τέθηκε σε πράξη, αλλά ούτε και παραβιάστηκε για να εφαρμοστεί το αρχικό σχέδιο, μολονότι οι παραβιάσεις αποφάσεων και οι καταλήψεις θέσεων ήταν συνηθισμένη πρακτική. [Ο Μπαρτζιώτας ισχυρίζεται πως πήρε τη θέση τού καθοδηγητή του Α΄ Σώματος Στρατού του ΕΛΑΣ «αυτοβούλως». Συμπτωματικά(!!!) λίγο πριν ξεσπάσει το «κίνημα». Αλλά δεν παραβίασε αυτοβούλως την καταστροφική, όπως ισχυρίζεται, διαταγή του Σιάντου. Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του](…) (ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 112-113, Ιαν-Φεβ 2012).
Δεν χωρά αμφιβολία λοιπόν, ότι όχι μόνο ο κομματικός μηχανισμός του ΚΚΕ αλλά και τα ηγετικά πρόσωπα και στελέχη που το αντιπροσώπευαν ασκούσαν συγκεκριμένες εξουσιαστικές πρακτικές, συμμετείχαν με έξι υπουργούς στην κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας», λάμβαναν εκείνες τις επιλογές ώστε το σύστημα και το κατεστημένο του ελλαδικού χώρου να μείνει αμετάβλητο. Εξαπατούσαν δηλαδή όπως το ίδιο πράττουν διαχρονικά, είτε λέγεται Πολυτεχνείο 1973, είτε μνημόνια, όπου απέτρεπαν το κόσμο να μπουκάρει στη Βουλή. Για να ηγηθείς λοιπόν τέτοιων ιεραρχικών μηχανισμών (ΚΚΕ, ΕΛΑΣ κ.λπ.) πρέπει τουλάχιστον να είσαι σαν τα μούτρα τους, δεν υπάρχει χώρος για αυθεντικούς και τίμιους. Τέτοιοι ασφαλώς και υπήρχαν κατά χιλιάδες αλλά ήταν οι τελευταίες τρύπες της φλογέρας, ήταν εκείνοι που περπατούσαν χιλιόμετρα ξυπόλητοι μέσα στο καταχείμωνο, που πολεμούσαν για τα ιδανικά της αυτοδιαχείρισης και της κοινοκτημοσύνης αλλά μαζί με τους λάθος ανθρώπους. Γι’ αυτό και τα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν αυτό που νιώθουμε βαθιά μέσα μας, ότι ο αδιάκοπος αγώνας προς την ελευθερία δεν χρειάζεται αλλά, αντίθετα, οφείλει να απαξιεί προσπάθειες ηρωοποίησης, κατασκευής συμβόλων και φωτοστέφανων.
Αναρχικός Πυρήνας Χαλκίδας
Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.269, Απρίλιος 2026
πηγη:https://anarchypress.wordpress.com