Παρουσίαση του βιβλίου La Société Mourante et l’Anarchie (Tresse et Stock, 1893) που δημοσιεύτηκε στην αναρχική εφημερίδα Freedom διαθέσιμό εδώ. Η Olivia Rossetti (1875-1960) ήταν ακτιβίστρια, μεταφράστρια και ποιήτρια.
Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας
Δημοσιεύθηκε την
Μόλις εκδόθηκε στη Γαλλία ένα πολύ ενδιαφέρον και σημαντικό βιβλίο για το αναρχικό κίνημα, με τίτλο La Société Mourante et l’Anarchie (Η ετοιμοθάνατη κοινωνία και η αναρχία), από τον Jean Grave, που για κάποιο διάστημα ήταν εκδότης της εφημερίδας La Révolte. Στους αναγνώστες μας είναι ήδη γνωστό ένα άλλο έργο του Grave, Society on the Morrow of the Revolution (Η κοινωνία την επομένη της επανάστασης), που εκδόθηκε με το ψευδώνυμο Jean le Vagre και έχει φτάσει στην 13η έκδοση του στη Γαλλία, αφού δημοσιεύτηκε στην Freedom από τον Ιανουάριο του 1890 ως τον Μάρτιο του 1891.
Το πρώτο κεφάλαιο του La Société Mourante et l’Anarchie ασχολείται με την ανάπτυξη και την εξέλιξη της αναρχικής ιδέας, δείχνοντας πώς προέκυψε από τις ακαθόριστες προσδοκίες της ανθρωπότητας – με τους «enragées» της Γαλλικής Επανάστασης να συγκαταλέγονται μεταξύ των πρωτοπόρων της· πώς άρχισε να διαμορφώνεται από τον Proudhon και άλλους και πως, παρά τα περιορισμένα μέσα προπαγάνδας, εξελίχθηκε σε ένα ευρέως διαδεδομένο κίνημα· πώς αυτή η ταχεία ανάπτυξη, παρά τα εμπόδια, αποτελεί από μόνη της μια ισχυρή απόδειξη της ίδιας της αλήθειας αυτής της ιδέας. Ο Grave επισημαίνει στη συνέχεια ότι ο μόνος πραγματικός λόγος για την κυβερνητική εξουσία είναι η υπεράσπιση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και πως, όταν αυτή καταστραφεί, η κυβέρνηση δεν θα είναι πλέον απαραίτητη και θα πάψει να υπάρχει.
Το επόμενο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στο να δείξει ότι οι όροι αναρχισμός και κομμουνισμός δεν είναι αντίθετοι μεταξύ τους, όπως προσπαθούν να δείξουν οι Ατομικιστές. Οι κοινωνίες ή οι ενώσεις, λέει ο Grave, αναγνωρίζονται από τους Αναρχικούς, όπως και από τους Ατομικιστές, ως δημιουργημένες προς όφελος του ατόμου, και όχι το άτομο προς όφελος των κοινωνιών, με στόχο να επιτύχουν τα μεγαλύτερα δυνατά αποτελέσματα με τη μικρότερη δυνατή δαπάνη εργασίας· και επομένως μια κατάσταση ελεύθερου κομμουνισμού, στο βαθμό που θα επιτύγχανε αυτόν τον στόχο και θα ικανοποιούσε τις φυσικές και πνευματικές ανάγκες του ανθρώπου, ο οποίος είναι ουσιαστικά ένα κοινωνικό ον και όχι μια απομονωμένη ατομικότητα που δεν επηρεάζεται από τη κατάσταση των συνανθρώπων του, θα ήταν προς όφελος όλων και δεν θα υποβάλλει το άτομο σε τυραννία. Τόσο ο Ατομικισμός όσο και ο Αλτρουισμός, όταν φτάνουν στα άκρα, είναι εξίσου επιβλαβείς, αλλά όταν συνδυάζονται μετατρέπονται σε έναν τρίτο όρο, την Αλληλεγγύη, την κυρίαρχη αρχή της μελλοντικής κοινωνίας.
Αναφερόμενος αργότερα στην αντίρρηση που συχνά διατυπώνεται εναντίον των Αναρχικών πως τους αρέσει υπερβολικά να συζητούν αφηρημένα ζητήματα, ο Grave επισημαίνει πολύ σωστά πως, στο βαθμό που στοχεύουν στην πλήρη αλλαγή των σημερινών συνθηκών, είναι απολύτως απαραίτητο να εμβαθύνουν σε κάθε είδους ζητήματα, ώστε να μπορούν να δείξουν με σαφήνεια στους εργάτες ότι δεν θα βελτιώσουν ποτέ την κατάστασή τους με μια απλή αλλαγή αφεντικών· το ίδιο το γεγονός πως είμαστε αναρχικοί σημαίνει ότι δεν θέλουμε οι άνθρωποι να ακολουθούν τις συμβουλές μας, αν δεν είναι πεπεισμένοι για την επιθυμητότητά τους, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί μόνο με σοβαρή μελέτη και με την ανάλυση όλων των ειδών των ζητημάτων μέχρι το λογικό τους συμπέρασμα. Πρέπει να προετοιμαστούμε διανοητικά για την Επανάσταση με τη σκέψη και την εκπαίδευση, όπως η αστική τάξη προετοιμάστηκε για την κατάργηση της βασιλείας.
Στη συνέχεια, ο Grave εξετάζει το σημαντικό ερώτημα αν ο άνθρωπος είναι κακός από τη φύση του ή αν είναι μάλλον δημιούργημα των περιστάσεων, έκφραση του περιβάλλοντός του, που επιδεινώνεται ή βελτιώνεται σε άμεση σχέση με το περιβάλλον του. Ο Grave τείνει προς την τελευταία άποψη, αλλά θεωρεί ότι το γεγονός πως οι άνθρωποι είναι τόσο καλοί όσο είναι υπό τις υπάρχουσες συνθήκες είναι μια ισχυρή απόδειξη μιας ουσιαστικής τάσης προς το καλό. Αλλά είτε είναι καλοί είτε κακοί, η πτώση του καπιταλισμού είναι εξίσου αναπόφευκτη, καθώς και στις δύο περιπτώσεις οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν το δικαίωμα να ζουν όπως επιθυμούν και να εξεγείρονται αν τους εκμεταλλεύονται. Δεν μπορούμε, ωστόσο, να μην σκεφτούμε πως δεν είναι λόγω μιας τάσης προς την καλοσύνη, όπως το θέτει ο Grave, αλλά μάλλον λόγω ενός πνεύματος δειλίας που οι άνθρωποι έχουν επιτρέψει να τους τυραννήσουν και να τους εκμεταλλευτούν.
Τα επόμενα κεφάλαια ασχολούνται με τους υπάρχοντες θεσμούς, τους οποίους οι αναρχικοί επιθυμούν να καταστρέψουν: την ιδιωτική ιδιοκτησία, την οικογένεια όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, την κυβέρνηση, τη δικαστική εξουσία, τον εθνικιστικό πατριωτισμό και τον μιλιταρισμό. Αφού σκιαγραφεί την ανάπτυξη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, ο Grave υποστηρίζει πως η αστική τάξη, μη μπορώντας πλέον να διατηρήσει τη θεωρία του θεϊκού δικαιώματός της σε όλα τα μέσα διαβίωσης, έχει δημιουργήσει μια εντελώς ψευδή επιστήμη για να την υπερασπιστεί· πώς, αφού πρώτα ονόμασαν «κεφάλαιο» όλα όσα χρησιμοποιούνται για την παραγωγή πλούτου, όπως η εργασία, η νοημοσύνη, τα μηχανήματα κ.λπ., και απαιτούν να αποπληρωθούν με τη μορφή διαβίωσης, ασφάλειας έναντι κινδύνων, φθοράς μηχανημάτων κ.λπ., εξακολουθούν να μην μπορούν να δικαιολογήσουν το πλεόνασμα του χρηματικού κεφαλαίου, και έτσι έχουν καταλήξει στο παράλογο συμπέρασμα ότι το κεφάλαιο αυτό είναι η ανταμοιβή της εγκράτειας!
Το κεφάλαιο για την κυβέρνηση είναι ένα αριστούργημα σαφούς, λογικής συλλογιστικής. Δείχνει πώς η αστική τάξη παραχώρησε το καθολικό εκλογικό δικαίωμα μόνο όταν είδε πως δεν θα της έβλαπτε, πώς η ιδέα της εκπροσώπησης ενός έθνους είναι εντελώς αδύνατη και πώς η κυριαρχία της πλειοψηφίας μετατρέπεται στην πραγματικότητα σε κυριαρχία της μειοψηφίας ή, στην καλύτερη περίπτωση, σημαίνει κυριαρχία της μετριότητας. Σχεδόν όλοι θα συμφωνήσουν πως οι ίδιοι θα μπορούσαν να ζήσουν χωρίς κυβέρνηση, αλλά δεν πιστεύουν ότι θα μπορούσαν οι άλλοι, καθώς οι άνθρωποι είναι κατά κανόνα τόσο κακοί, κάτι που, όπως λέει ο Grave, σημαίνει πως: Συνολικά, οι άνθρωποι είναι πολύ κακοί για να μπορούν να συμφωνήσουν μεταξύ τους, αλλά ατομικά είναι κατάλληλοι να κυβερνούν τους άλλους.
Το κεφάλαιο για τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις αξίζει επίσης προσεκτική μελέτη, καθώς δείχνει πώς όλα τα μέτρα που εφαρμόζονται στο πλαίσιο του σημερινού καπιταλιστικού συστήματος πρέπει πάντα να οδηγούν μακροπρόθεσμα στο πλεονέκτημα των καπιταλιστών και στη μεγαλύτερη δυστυχία των εργατών. Ασχολείται επίσης με το λάθος της πρότασης του να χρησιμοποιηθεί ο κρατικός μηχανισμός για την επίτευξη του Αναρχισμού, λέγοντας ειλικρινά πως ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί ο αναρχισμός είναι να ενεργούμε ως Αναρχικοί. Η Επανάσταση, καταλήγει, είναι υπό τις παρούσες συνθήκες απαραίτητη και αναπόφευκτη, και πρέπει να χρησιμοποιηθεί από τους Αναρχικούς ως μέσο για να επιτευχθεί ένας τελικός στόχος – ο Αναρχισμός.
Αυτά είναι σε γενικές γραμμές τα περιεχόμενα αυτού του πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου. Είναι γραμμένο σε ένα σαφή, εμφατικό ύφος, αποφεύγοντας προσεκτικά τις περίπλοκες προτάσεις και τους ασαφείς όρους. Όλοι οι γαλλόφωνοι σύντροφοι πρέπει να το διαβάσουν, και ελπίζουμε ότι σύντομα θα είναι έτοιμη η μετάφραση για τους αγγλόφωνους φίλους. Η πρόλογος του Octave Mirbeau, κορυφαίου Γάλλου δημοσιογράφου, είναι επίσης πολύ ενδιαφέρουσα.
*Η Olivia Rossetti ήταν γόνος μιας από τις επιφανέστερες καλλιτεχνικές οικογένειες της εποχής της στην Αγγλία και ασχολήθηκε με τον αναρχισμό από πολύ μικρή ηλικία, ωστόσο η πολιτική της τροχιά την οδήγησε αργότερα στην σχέση της με τον Ιταλικό Φασισμό και την προσωπική της φιλία με τον Ezra Pound
πηγη:https://geniusloci2017.wordpress.com/