«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για τον πόλεμο
που έζησαν οι παππούδες και οι προπάπποι μας».
Μαρκ Ρούτε, γραμματέας του ΝΑΤΟ
«Οι στρατηγικές προοπτικές για το 2026 δεν προσφέρουν καμία ανάπαυλα από την αστάθεια, καθώς οι ζώνες σταθερότητας συρρικνώνονται και οι αμφισβητούμενες περιοχές επεκτείνονται –από την Αρκτική έως την ανοικτή θάλασσα και από τον κυβερνοχώρο έως τον ίδιο τον διαστημικό χώρο».
Χένρι Γουίλκινσον, επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών στην Dragonfly, εταιρεία συμβούλων γεωπολιτικού κινδύνου.
Όπως γράφαμε τον Νοέμβρη του 2025, η περιβόητη «κλιμάκωση» ενός πολέμου ή μιας πολεμικής σύγκρουσης σε πολλές περιπτώσεις καθορίζεται από την χρήση σκληρών τακτικών, ώστε να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση, ανθρώπινες απώλειες, να προκληθούν σαρωτικές καταστροφές στις υποδομές ή στον στρατιωτικό εξοπλισμό του αντιπάλου. Το γεγονός, φυσικά, ότι ένας ή περισσότεροι εμπλεκόμενοι χρεώνονται την χρήση σκληρότερων τακτικών που ευθύνονται, λόγου χάρη, για την εξόντωση μεγάλου αριθμού αμάχων, νομιμοποιεί και επαυξάνει συνολικά την κλιμάκωση, εφ’ όσον θεωρείται «δίκαιη» και «αναλογική» η απάντηση, και μάλιστα με τα ίδια μέσα.
Είχαμε, επίσης, επισημάνει ότι η διάθεση ολοένα και περισσότερων πόρων είναι, επίσης, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας στην κατεύθυνση της «κλιμάκωσης» ενός πολέμου, ενώ η μετακίνηση από τις απειλές στην πράξη εκφράζει την αλλαγή από το «ήπιο» στο «σκληρό», προσδιορίζει εξίσου κατά περίπτωση τις αιχμές, ορίζει «κόκκινες γραμμές», αλλά και δεσμεύει σ’ ένα δρόμο μη υποχώρησης, αλλά και μη επιστροφής στην προηγούμενη κατάσταση.
Η «κλιμάκωση», λοιπόν, των συρράξεων και η «αποκλικάκωση» εντάσσονται στα πλαίσια μια παγκόσμιας κυριαρχικής ρύθμισης, μιας παγκόσμιας διευθέτησης, η οποία δεν συντελείται δια μιας, αλλά μέσω της κατασκευής και διαχείρισης των πολλαπλών πολεμικών ή υγειονομικών «κρίσεων», της παγκόσμιας οικονομικής αναδιάρθρωσης, της παγκόσμιας επιτήρησης με το πρόσχημα την αντιμετώπιση ορατών και αοράτων εχθρών, της όξυνσης της πολιτισμικής αντιπαράθεσης Δύσης-Ανατολής.
Την άνοιξη του 2025, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε ένα de facto εμπορικό εμπάργκο στο κινεζικό κράτος, στο οποίο απάντησε άμεσα το Πεκίνο. Μερικούς μήνες αργότερα, ο Τραμπ διατυμπάνιζε μια εταιρική σχέση «G-2» μεταξύ των δύο χωρών· πρόσφατα προσκάλεσε κινεζικά πολεμικά πλοία στο Στενό του Ορμούζ, ενώ ταυτόχρονα έχει απειλήσει να χτυπήσει τα πετρελαιοφόρα που κατευθύνονται προς την Κίνα και διέρχονται από αυτό.
Η πρόσφατη πολυαναμενόμενη σύνοδος κορυφής, μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο, καταγράφηκε ως μια από τις πιο σημαντικές συναντήσεις από τότε που ο Πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον συνάντησε τον πρόεδρο Μάο Τσε Τουνγκ το 1972. Την τελευταία φορά που συναντήθηκαν στη Νότια Κορέα στα τέλη του περασμένου έτους, ο Τραμπ περιέγραψε τη συνάντηση ως σύγκληση της «G-2», υπονοώντας ότι θα έθεταν από κοινού τους όρους της περιφερειακής, ακόμη και της παγκόσμιας τάξης.
Θα θυμίσουμε ότι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ιδρύθηκε σε αντίθεση με την αυτοκρατορία, με το κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα να χτίζει την ταυτότητά του σε μια αντιιμπεριαλιστική βάση, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως την πρωτοπορία ενός παγκόσμιου αγώνα ενάντια στη δυτική κυριαρχία. Ο Μάο Τσε Τουνγκ θεώρησε την Μπολσεβίκικη Επανάσταση ως την εναρκτήρια πράξη αυτού του αγώνα και, μετά τη νίκη των κομμουνιστών και τη δημιουργία της Λαϊκής Δημοκρατίας το 1949, το Πεκίνο ανέδειξε τη «μη παρέμβαση» σε βασική αρχή της εξωτερικής του πολιτικής και ως υπέρμαχος της μετααποικιακής κυριαρχίας κατοχύρωσε ερείσματα και υποστήριξη σε ολόκληρο τον παγκόσμιο Νότο.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση ενεπλάκησαν για δύο δεκαετίες σε έναν σφοδρό ανταγωνισμό για την λεγόμενη κατάκτηση του διαστήματος. Τον περασμένο Απρίλιο, μ’ αφορμή εικασίες για σχέδιο της Ρωσίας να αναπτύξει πυρηνικά στο διάστημα, ικανά να καταστρέψουν χιλιάδες δορυφόρους και να προκαλέσουν παγκόσμιο χάος, ο στρατηγός Στίβεν Γουάιτινγκ, επικεφαλής της Διοίκησης Διαστήματος των ΗΠΑ, δήλωσε στους The Times ότι «Ο επόμενος μεγάλος πόλεμος είναι πιθανό να είναι ένας πόλεμος που θα ξεκινήσει στο διάστημα. Άλλες χώρες έχουν δει πώς πολεμάμε και πώς οτιδήποτε κάνουμε πλέον υποστηρίζεται από διαστημικές ικανότητες. Και πιθανότατα θα θελήσουν να τις εξουδετερώσουν για να μας στερήσουν αυτό το απίστευτο πλεονέκτημα».
Η τεχνολογία εν γένει παραμένει το κεντρικό μέτωπο στον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας. Παραμένει επίσης το κλειδί για τη διαμόρφωση ενός κόσμου, όπου ο ανταγωνισμός εκτυλίσσεται σε τομείς αιχμής, όπως οι ημιαγωγοί, η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία και η καθαρή ενέργεια.
Την ιδέα ότι «η Ανατολή ανεβαίνει και η Δύση παρακμάζει» την ενστερνίζονται όλο και περισσότεροι Κινέζοι στρατηγικοί αναλυτές. Οι συγκεκριμένοι ισχυρίζονται ότι η πολιτική πόλωση, η θεσμική δυσλειτουργία και το εσωτερικό χάος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι σημάδια, ότι η παρακμή της Αμερικής δεν είναι πλέον μια πρόβλεψη αλλά μια διαδικασία που έχει ήδη ξεκινήσει.
Θα τονίσουμε ότι ως κεντρικός κόμβος στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού ημιαγωγών, η Ταϊβάν παίζει κεντρικό ρόλο στην τεχνολογική τάξη που προσπαθούν να διαμορφώσουν τόσο η Ουάσινγκτον όσο και το Πεκίνο. Μια «κρίση» στην Ταϊβάν θα απειλούσε τις παγκόσμιες αγορές, την παραγωγή προηγμένης τεχνολογίας, τις αλυσίδες εφοδιασμού και την «εμπιστοσύνη» στην διεθνή οικονομία. Οι επίσημες ανακοινώσεις μετά την συνάντηση Τραμπ – Σι Τζι Πινγκ, για μια εποικοδομητική σχέση στρατηγικής σταθερότητας, ουσιαστικά περιγράφουν στην διπλωματική γλώσσα τους όρους μιας «συνύπαρξης» που φυσικά δεν αναιρεί τον ανταγωνισμό ή με άλλα λόγια της άρνησης κάθε πλευράς να δεχθεί την κυριαρχία της άλλης.
Η κυκλοφορία του DeepSeek, του μεγάλου γλωσσικού μοντέλου που δημιουργήθηκε στην Κίνα και αποδίδει συγκρίσιμα με τα αμερικανικά αντίστοιχα σε ένα κλάσμα της τιμής και της υπολογιστικής ισχύος, ήταν ενδεικτική του γεγονότος ότι οι περιορισμοί των ΗΠΑ δεν έχουν εμποδίσει την Κίνα από την ταχεία τεχνολογική ανάπτυξη.
Όπως υποστηρίζει στο Foreign Affairs (Η πραγματικότητα του G-2, Η Αμερική και η Κίνα δεν μπορούν να κυριαρχήσουν ή να αποκλείσουν η μία την άλλη) o Zheng Wang, καθηγητής Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων και Διευθυντής του Κέντρου Μελετών Ειρήνης και Συγκρούσεων στο Πανεπιστήμιο Seton Hal, «Ταυτόχρονα, ανεξάρτητα από το πόσο οξεία είναι η δυσλειτουργία τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ξεθωριάζουν. Εξακολουθούν να διαθέτουν απαράμιλλα πλεονεκτήματα στους τομείς των χρηματοοικονομικών, της τεχνολογίας, της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, των κεφαλαιαγορών και της εταιρικής ισχύος. Μέχρι τα μέσα Μαΐου, η αμερικανική εταιρεία Nvidia είχε φτάσει σε αγοραία αξία περίπου 5,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, μεγαλύτερη από το προβλεπόμενο ΑΕΠ της Γερμανίας, της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο. Και παρά την επιθετική συμπεριφορά της Ουάσιγκτον και την απορριπτική ρητορική προς τους εταίρους της, οι σύμμαχοι συνέχισαν να συνεργάζονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τους τεχνολογικούς ελέγχους, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών για τη μείωση της εξάρτησης από τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού».
Σημειωτέον ότι τον περασμένο Ιανουάριο, μετά από εβδομάδες απειλών από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση του Καναδά ως «51ο κράτος», ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ στάθηκε στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού του Πεκίνου, διαβεβαιώνοντας στην συνάντηση με τον Κινέζο πρωθυπουργό Λι Τσιάνγκ, ότι «η πρόοδος που έχουμε σημειώσει στην εταιρική σχέση μας προετοιμάζει για τη νέα παγκόσμια τάξη».
Πρόσφατα, σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Αυστραλία και η Ιαπωνία, έθεσαν το ερώτημα εάν ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στον παγκόσμιο εφοδιασμό με πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο στη σύγχρονη ιστορία. Λίγο πριν από τον πόλεμο, περίπου το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο και το 20% των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ. Τον τελευταίο μήνα, η κυκλοφορία μέσω των στενών έχει περιοριστεί σε τέτοιο βαθμό ώστε η ημερήσια ροή να έχει μειωθεί στο 5% των κανονικών ροών της, με αποτέλεσμα η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να ανακατευθύνουν τις αποστολές αργού πετρελαίου, παρ’ ότι άλλοι αγωγοί και άλλες οδοί δεν μπορούν να καλύψουν την προηγούμενη κυκλοφορία. Δεδομένης μάλιστα της συγκέντρωσης του παγκόσμιου εμπορίου και των ενεργειακών ροών, μέσω μιας χούφτας στενών διαδρομών, έχει μεγεθύνει τον αντίκτυπο των «τοπικών κρίσεων».
Ο έλεγχος των πλωτών οδών χρησιμοποιείται διαχρονικά για την διαμόρφωση στρατηγικών αποτελεσμάτων. Το 1951, αφού η Τεχεράνη εθνικοποίησε την πετρελαϊκή της βιομηχανία, το Ηνωμένο Βασίλειο άσκησε ναυτική πίεση για να εμποδίσει το Ιράν να εξάγει πετρέλαιο. Κατά τη διάρκεια του «πολέμου των δεξαμενόπλοιων» του 1984, το Ιράν ναρκοθέτησε τα Στενά του Ορμούζ και παρενοχλούσε πλοία, σε απάντηση στις ιρακινές επιθέσεις. Παρ’ όλα αυτά και στις δύο αυτές συγκρούσεις, τα Στενά του Ορμούζ παρέμειναν σε χρήση.
Το ιρανικό κράτος στην εν εξελίξει πολεμική σύγκρουση απέδειξε ότι με σχετικά φθηνές τεχνολογίες –συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων παράκτιας επιτήρησης, των πυραύλων κατά πλοίων στην ξηρά, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, των μη επανδρωμένων σκαφών επιφανείας και των ναρκών– ασθενέστερα κράτη είναι σε θέση να επιβάλλουν κόστος σε ισχυρότερους αντιπάλους. Ταυτόχρονα, η συγκέντρωση του παγκόσμιου εμπορίου και των ενεργειακών ροών μέσω μιας χούφτας στενών διαδρομών έχει μεγεθύνει τον αντίκτυπο των «τοπικών κρίσεων». Εκτός αυτού, μια πλωτή οδός δεν χρειάζεται να είναι στην πραγματικότητα κλειστή για να προκαλέσει παγκόσμιο οικονομικό αντίκτυπο, καθώς και η απλή απειλή διαταραχής είναι αρκετή για να αυξήσει τα ασφάλιστρα, να ανακατευθύνει τη ναυτιλία και να «ταράξει» τις αγορές εμπορευμάτων.
Ένα αμερικανικό πλοίο εφόδου εισέρχεται στο Στενό της Σιγκαπούρης,
τον Μάρτιο του 2026
Στα μέσα Απριλίου, ο Τραμπ δήλωσε ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα αποκλείσει «οποιοδήποτε και όλα τα πλοία που προσπαθούν να εισέλθουν ή να εξέλθουν από το Στενό του Ορμούζ», στέλνοντας στον κάλαθο των αχρήστων την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, όσο και το «δίκαιο» των ένοπλων συγκρούσεων στη θάλασσα, το οποίο διέπει τον ναυτικό πόλεμο και τη συμπεριφορά προς την «ουδέτερη ναυτιλία». Για τα στενά που έχουν πλάτος 24 ναυτικά μίλια ή μικρότερο, όπως το Στενό του Ορμούζ, πλάτους 21 ναυτικών μιλίων, το καθεστώς «διέλευσης» βάσει της UNCLOS υποτίθεται ότι παρέχει στα πλοία και τα αεροσκάφη το δικαίωμα ανεμπόδιστης πλοήγησης και υπέρπτησης.
Ο αποκλεισμός εκ μέρους των ΗΠΑ δηλώθηκε, ότι θα επιβάλλεται «αμερόληπτα» κατά πλοίων όλων των χωρών που εισέρχονται ή αποχωρούν από ιρανικά λιμάνια, χωρίς να παρεμποδίζεται η ελευθερία ναυσιπλοΐας για τα πλοία που διέρχονται από το στενό προς και από μη ιρανικά λιμάνια. Αυτό θα μπορούσε να λάβει τη μορφή περιορισμών των ΗΠΑ στην πρόσβαση μέσω του Πορθμού της Μαλάκα, κινεζικού αποκλεισμού του Πορθμού της Ταϊβάν ή άρνησης πρόσβασης από τις ΗΠΑ και τις Φιλιππίνες μέσω του Πορθμού της Λουζόν. Το Στενό της Μαλάκα λόγου χάρη, με μήκος μόλις 1,5 ναυτικό μίλι στο στενότερο σημείο του, μεταφέρει έως και το 40% του παγκόσμιου εμπορίου και το 80% των εισαγωγών ενέργειας της Κίνας. Η παράκαμψή του απαιτεί εκτροπή μέσω των δευτερευόντων πλωτών οδών της Ινδονησίας ή γύρω από την Αυστραλία, προσθέτοντας σημαντικό χρόνο, κόστος και κίνδυνο.
Σε αντίθεση με την Κίνα, η οποία κατασκευάζει εναλλακτικές διαδρομές για να μειώσει την εξάρτησή της από τα Στενά της Μαλάκα, η Ταϊβάν δεν διαθέτει γεωγραφική παράκαμψη, καθώς τα μεγάλα λιμάνια της είναι συγκεντρωμένα κατά μήκος της δυτικής ακτής της, απέναντι από το στενό, και το ορεινό εσωτερικό της περιπλέκει τις μεταφορές ανατολής-δύσης. Σε περίπτωση αποκλεισμού, οι τεχνολογικές βιομηχανίες και η αμυντική παραγωγή παγκοσμίως θα παραλύσουν, ενώ, σύμφωνα με το Bloomberg, το 5,3% του παγκόσμιου ΑΕΠ θα μπορούσε να διαγραφεί.
Θα επαναλάβουμε, ότι η αντιμετώπιση της εμφάνισης του κορωναϊού χαρακτηρίστηκε παγκόσμιο πολεμικό γεγονός, με τον επικεφαλής του Παγκόσμιου Οικονομικού φόρουμ Κλάους Σβάμπ, να δηλώνει, ότι «Το γενικότερο ζήτημα είναι απλώς αυτό: καλώς ή κακώς, οι πιθανότητες για αλλαγή και για μια νέα τάξη πραγμάτων είναι πλέον απεριόριστες, μόνο η φαντασία μας μπορεί να βάλει φραγμό».
Αυτή λοιπόν η διευθέτηση της μετάβασης σε νέους παγκόσμιους κυριαρχικούς συσχετισμούς, όχι απλά συνεχίζεται αλλά θα έχει διάρκεια, ανεξάρτητα από τις «κλιμακώσεις» και τις «αποκλιμακώσεις, που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να κρύψουν την διάθεση με έργα και με λόγια των εξουσιαστών για αφανισμό, όπως στην περίπτωση της Λωρίδας της Γάζας, και την συνέχιση στην Ουκρανία του αιματηρότερου μεταπολεμικού πολέμου στην Ευρώπη.
Σ’ αυτή την παγκόσμια κυριαρχική μετάβαση, το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί ένα απλό εργαλείο για την μεταμορφώση του «παλιού κόσμου».
Το 1891, ο Πάπας Λέων ΧΙΙΙ εξέδωσε την Εγκύκλιο « Rerum Novarum » (περί Καινών Πραγμάτων), απαρχή του κοινωνικού δόγματος της Καθολικής Εκκλησίας (ο νέος Πάπας επέλεξε το όνομα αυτό ακριβώς λόγω της προσήλωσης του Λέοντος ΧΙΙΙ στα κοινωνικά θέματα). Το κείμενο εκείνο ήλθε σε εποχές τεραστίων ανακατατάξεων, που οφείλονταν στη βιομηχανική επανάσταση, στις οικονομικές καταιγίδες και στην άνοδο αντιπάλων ιδεολογιών.
Ο νέος Πάπας, Λέων XIV, επέλεξε συμβολικά την 15η Μαΐου 2026, 135η επέτειο από την υπογραφή της Εγκυκλίου του Λέοντος XIII, για να υπογράψει την πρώτη δική του Εγκύκλιο, με τίτλο «Magnifica Humanitas» (Μεγαλειώδης Ανθρωπότης). Αφορμή υπήρξε κυρίως η άναρχη και ταχεία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) και «οι εν δυνάμει απειλές που αυτή μπορεί να δημιουργήσει για την Ανθρωπότητα».
Οι πρώτες λέξεις της συνοψίζουν το περιεχόμενο και τους στόχους της: «Η Ανθρωπότης, η οποία δημιουργήθηκε από τον Θεό σε όλο της το Μεγαλείο, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια καθοριστική επιλογή: είτε να οικοδομήσει έναν νέο Πύργο της Βαβέλ, είτε την πόλη όπου Θεός και Ανθρωπότης θα συνυπάρξουν.»
Τα σχόλια περιττεύουν…
Συσπείρωση Αναρχικών
Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.271, Ιούνιος 2026
πηγη: