Icaria (1848-1898, Illinois – Iowa). Πρόκειται για μια σειρά ουτοπικών κοινοτήτων στις Η.Π.Α που ιδρύθηκαν από τον Γάλλο ουτοπικό σοσιαλιστή Étienne Cabet, συγγραφέα του μυθιστορήματος Voyage en Icarie, το οποίο περιέγραφε μια ιδανική κομμουνιστική κοινωνία χωρίς κοινωνικές ανισότητες, ατομική ιδιοκτησία ή ταξικές διαιρέσεις. Εμπνευσμένοι από το βιβλίο, εκατοντάδες Γάλλοι εργάτες και διανοούμενοι μετανάστευσαν στη Βόρεια Αμερική για να δημιουργήσουν την «Ικαρία» που είχαν διαβάσει, αρχικά στο Ναουβού του Ιλινόι, σε κτήμα που αγόρασε ο Cabet το 1849. Η κοινότητα στηριζόταν στην κοινοκτημοσύνη, στη συλλογική εργασία, σε μια αυστηρή οργάνωση και σε μια ισχυρή ηθική και αυστηρά άθεη παιδεία. Ωστόσο, εξουσιαστικές συγκρούσεις γύρω από την ηγεσία του Cabet, οικονομικές δυσκολίες και εσωτερικές διαφωνίες οδήγησαν σε διάσπαση. Ένα μέρος των Ικαριανών μετακινήθηκε στην Ιατία της Αϊόβα (1858), όπου δημιούργησαν μια πιο σταθερή, γεωργική και σχετικά πετυχημένη εκδοχή της κοινότητας, η οποία επιβίωσε έως το 1898. Μέλη τους, που αρνήθηκαν στράτευση κατά την διάρκεια του εμφυλίου, αντιμετώπισαν πρόστιμα ή απειλές κράτησης. Παρά τις συχνές ρήξεις, τις μετακινήσεις και την τελική διάλυση, οι Ικαριανές κοινότητες υπήρξαν από τα μακροβιότερα παραδείγματα κοινοτικού κομμουνισμού στις Η.Π.Α, αφήνοντας ιστορική παρακαταθήκη ως παραδείγματα πρακτικής εφαρμογής του ουτοπικού σοσιαλισμού και της συλλογικής αυτοδιαχείρισης.
Modern Times (1851-1864, New York). Πρόκειται ουσιαστικά για την πρώτη κοινότητα που είχε αναρχικό χαρακτήρα στις Η.Π.Α. Ιδρύθηκε στο Long Island της Νέας Υόρκης από τους Josiah Warren και Stephen Pearl Andrews και υπήρξε μία από τις πιο ριζοσπαστικές ατομικιστικές αναρχικές κοινότητες του 19ου αιώνα. Βασίστηκε στις αρχές του «αναρχικού ατομικισμού» και της «κυριαρχίας του ατόμου», απορρίπτοντας τόσο την κρατική εξουσία όσο και την κοινοκτημοσύνη των ουτοπικών σοσιαλιστών. Η οικονομία της κοινότητας λειτουργούσε με το σύστημα του «χρόνου εργασίας» (labor notes), όπου ο καθένας αμειβόταν ακριβώς ανάλογα με τον χρόνο και το είδος της εργασίας του, χωρίς κέρδος ή εκμετάλλευση. Δεν υπήρχαν νόμοι, δικαστήρια ή επίσημη ηγεσία· οι κοινωνικές σχέσεις ρυθμίζονταν μέσω εθελοντικών συμφωνιών, προσωπικής ευθύνης και απόλυτης ελευθερίας στη συμπεριφορά, αρκεί να μη βλάπτεται άλλος. Η κοινότητα διατήρησε για αρκετά χρόνια υψηλό βαθμό ειρηνικής συνύπαρξης, αλλά σταδιακά αντιμετώπισε προβλήματα, όπως η αύξηση του πληθυσμού της χωρίς κοινές αρχές, οικονομική πίεση από την εξάπλωση της αγοράς, αρνητική δημοσιότητα στον Τύπο και κοινωνικές εντάσεις που υπονόμευσαν την αρχική κοινή προσπάθεια. Επίσης, ο εμφύλιος πόλεμος έφερε εντάσεις στα μέλη της κοινότητας και συζητήσεις για το αν θα πρέπει ή όχι να συμμετέχουν στον πόλεμο. Τελικά, 15 μέλη από την κοινότητα κατατάχθηκαν στον στρατό. Γύρω στο 1864, η Modern Times είχε ουσιαστικά διαλυθεί, αντικαθιστάμενη από έναν συνηθισμένο οικισμό με το νέο όνομα Brentwood, παρ’ ότι η κοινότητα έμεινε στην ιστορία ως το πιο συνεπές και πρακτικό παράδειγμα αμερικανικού αναρχικού ατομικισμού.
Kaweah Cooperative Commonwealth (California, 1886-1892). Πρόκειται για μια σοσιαλιστική – συνεταιριστική κοινότητα που ιδρύθηκε από μέλη του Socialist Labor Party και άλλους σοσιαλιστές, με στόχο να δημιουργήσουν μια αυτοδιοικούμενη, εργατική κοινωνία, στηριγμένη στη συλλογική ιδιοκτησία και την ισότιμη συμμετοχή όλων. Η κοινότητα εγκαταστάθηκε στην περιοχή του σημερινού Sequoia National Park, όπου τα μέλη σχεδίαζαν να αναπτύξουν δασική και βιομηχανική παραγωγή μέσω ενός συνεταιρισμού εργασίας. Η Kaweah λειτουργούσε με γενικές συνελεύσεις, χωρίς ιεραρχία· οι κάτοικοι μοιράζονταν πόρους, εργασία και ευθύνες, ενώ προσπάθησαν να αναπτύξουν μια αυτάρκη οικονομία, ανεξάρτητη από καπιταλιστικές σχέσεις. Ωστόσο, η κοινότητα συγκρούστηκε με τα συμφέροντα του κράτους και μεγάλων εταιρειών ξύλου, όταν η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αμφισβήτησε τη νομιμότητα των τίτλων γης της Kaweah και το 1890 ανακήρυξε την περιοχή εθνικό πάρκο, οδηγώντας σε δικαστικές διώξεις και τελικά στην εκδίωξη των μελών. Μέχρι το 1892 η Kaweah είχε διαλυθεί, αλλά παραμένει ιστορικά σημαντική ως παράδειγμα εργατικού κοινοτισμού που καταπνίγηκε από την επέκταση του κράτους και των καπιταλιστικών συμφερόντων στη Δύση.
Glennis Cooperative Colony (Washington, 1894-1896). Ήταν μια μικρής διάρκειας κοινοτική αποικία που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της μεγάλης άνθησης των σοσιαλιστικών και κοοπερατικών[1] εγχειρημάτων στις δυτικές Η.Π.Α τη δεκαετία του 1890. Ιδρύθηκε από μέλη του Brotherhood of the Cooperative Commonwealth, μιας οργάνωσης που επεδίωκε να εγκαθιδρύσει σοσιαλιστικού τύπου κοινότητες στην αμερικανική «συνοριακή ζώνη», ως πρώτο βήμα για τη μεταμόρφωση της κοινωνίας. Η κοινότητα Glennis εγκαταστάθηκε σε μια δασική περιοχή της πολιτείας της Ουάσινγκτον, στηριζόμενη σε κολλεκτιβιστικές αρχές, κοινή εργασία και κοινή ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, με έμφαση στην αυτάρκεια και στη συλλογική λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, η αποικία αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες εξαιτίας της έλλειψης πόρων, ανεπαρκή γεωργική παραγωγικότητα, εσωτερικές διαφωνίες και οικονομικά προβλήματα που επιδεινώθηκαν από το γενικότερο κλίμα οικονομικής κρίσης της εποχής. Μέχρι το 1896, η κοινότητα είχε ουσιαστικά διαλυθεί, παραμένοντας έως σήμερα ως ένα από τα πολλά εγχειρήματα, μικρά σε διάρκεια ζωής, αλλά ενδεικτικά πειράματα του αμερικανικού ουτοπικού σοσιαλισμού του 19ου αιώνα.
Home Colony (1896-1909, Washington). Ήταν μια από τις πιο ανθεκτικές και ριζοσπαστικές αναρχικές-ουτοπικές κοινότητες στις ΗΠΑ του τέλους του 19ου αιώνα, ιδρυμένη από αναρχικούς, ελευθεριακούς σοσιαλιστές και ριζοσπάστες που επιδίωκαν έναν τρόπο ζωής βασισμένο στην αυτονομία, την ελεύθερη συνεταιριστική εργασία, την ατομική ιδιοκτησία με κοινοτική διαχείριση γης και την απόρριψη κρατικής και θρησκευτικής εξουσίας. Η κοινότητα ιδρύθηκε περίπου το 1896 από τρεις οικογένειες, τις Allen, Verity και Odell, οι οποίες προέρχονταν από την ουτοπική κοινότητα Glennis.
Αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες του αμερικανικού ελευθεριακού κινήματος, προσελκύοντας προσωπικότητες, όπως η δημοσιογράφος-αναρχική Jay Fox, ενώ το περιοδικό Discontent: Mother of Progress(1898-1902) που εξέδιδαν λειτουργούσε ως σημαντικό φόρουμ για εναλλακτικές κοινωνικές και πολιτικές ιδέες. Άλλες εφημερίδες που εξέδιδε ήταν το The Demonstrator (1902-1905), που ήταν διάδοχο έντυπο του Discontent και το The Agitator (1905-1910). Το έτος 1900 η κοινότητα είχε περίπου 91 κατοίκους. Μέχρι το 1906 είχε φτάσει περίπου τα 155 μέλη. Υπήρχαν συνεργατικά καταστήματα, σχολείο, εκδόσεις εφημερίδων, ενώ πραγματοποιούνταν εκδηλώσεις και διάφορες κοινωνικές δραστηριότητες. Η αναρχική Emma Goldman συχνά επισκεπτόταν την κοινότητα και έδινε διαλέξεις. Η κοινότητα λειτούργησε ως χώρος πειραματισμού με ελεύθερες σχέσεις, φυσιολατρική ζωή, αντιμιλιταρισμό και αντικαπιταλιστικές πρακτικές. Όμως αντιμετώπισε πιέσεις τόσο από τοπικές αρχές όσο και από εσωτερικές συγκρούσεις γύρω από την ιδιοκτησία, τη σεξουαλική ελευθερία και τον βαθμό συλλογικότητας. Μετά τη δολοφονία του William McKinley το 1901 από έναν αναρχικό, η κοινότητα δέχθηκε ισχυρή πίεση από τον τύπο και την κοινή γνώμη. Υπήρξε έλεγχος για «ακατάλληλο υλικό» – το 1902 η εφημερίδα Discontent αντιμετώπισε κατηγορίες βάσει της Comstock Act (νόμος για «βρώμικο» ταχυδρομικό υλικό) και το ταχυδρομείο της κοινότητας μεταφέρθηκε. Διαμάχες εσωτερικές: π.χ. για το θέμα της γυμνής κολύμβησης και το κατά πόσον η κοινότητα θα δεχόταν «απόλυτη» ελευθερία ή πως θα αντιμετωπίζονταν οι κοινωνικές αντιδράσεις. Παρά τη σταδιακή της παρακμή μετά το 1909, η Home Colony παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αμερικανικής ελευθεριακής κοινοτικής κουλτούρας, με διαρκή επιρροή στη μεταγενέστερη αντιεξουσιαστική και κοινοτική παράδοση.
Ferrer Modern School & Stelton Colony (New Jersey, 1915-1933). Η κοινότητα ουσιαστικά είναι εξέλιξη του αναρχικού – ελευθεριακού σχολείου Ferrer της Νέας Υόρκης, το οποίο ιδρύθηκε μετά την εκτέλεση του Ισπανού αναρχικού εκπαιδευτικού Francisco Ferrer. Μετά την εκτέλεσή του, ακολούθησε σε όλο τον κόσμο μια τάση για ίδρυση Μοντέρνων Σχολείων στη μνήμη του Φερέρ. Το 1910 ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη ο Σύνδεσμος Φρανσίσκο Φερέρ, από τους αναρχικούς Έμμα Γκόλντμαν, Αλεξάντερ Μπέρκμαν, Λέοναρντ Άμποτ και Χάρι Κέλι. Τον Ιανουάριο του 1911 άνοιξε ένα Μοντέρνο Σχολείο στην πλατεία St. Marks στο Γκρίνουιτς Βίλατζ. Το Μοντέρνο Σχολείο της Νέας Υόρκης, όπως και το αρχικό σχολείο του Ferrer στην Ισπανία, πέρα από την στενά εκπαιδευτική του λειτουργία, διέθετε εκδοτικό οίκο, κέντρο εκπαίδευσης ενηλίκων ενώ χρησίμευε και ως κοινοτικό κέντρο. Λόγω του γεγονότος ότι οι εγκαταστάσεις στο Γκρίνουιτς Βίλατζ ήταν περιορισμένες, το εγχείρημα σύντομα μεταφέρθηκε σε ένα νέο κτίριο στην οδό East 12th. Το σχολείο ξεκίνησε με εννέα μαθητές, μεταξύ των οποίων και ο γιος της Μάργκαρετ Σάνγκερ, Στιούαρτ. Ο Γουίλ Ντυράντ (1885-1981) έγινε διευθυντής στις αρχές του 1912.
Το σχολείο έγινε γρήγορα ένα σημαντικό κέντρο για τα ριζοσπαστικά κινήματα στη Νέα Υόρκη. Τα μαθήματα ενηλίκων ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή. Οι ρεαλιστές ιδρυτές του Ash Can School, Robert Henri και George Bellows, δίδαξαν εκεί, ενώ ο Man Ray ήταν ένας από τους πρώτους μαθητές του. Συγγραφείς και ακτιβιστές, όπως η Margret Sanger, ο Jack London, ο Upton Sinclair και η Elizabeth Gurley Flynn έδιναν διαλέξεις.
Το 1912, το σχολείο μεταφέρθηκε ξανά στην 107η Οδό στο Χάρλεμ. Το 1913, ο Γουίλ Ντυράντ αποχώρησε για να ασχοληθεί με άλλα ενδιαφέροντα και η Κόρα Μπένετ Στίβενσον ανέλαβε διευθύντρια. Τα εργατικά κινήματα ήταν πολύ δραστήρια στο Μανχάταν στις αρχές του 20ού αιώνα και, καθώς το εργατικό κίνημα μεγάλωνε και αναπτυσσόταν, οι ριζοσπαστικές ομάδες του γίνονταν πιο μαχητικές. Έτσι, το 1915, μια ομάδα ανδρών, που συνδέονταν χαλαρά με το Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Ενηλίκων στο Σύγχρονο Σχολείο, επιχείρησε να κατασκευάσει μια βόμβα που προοριζόταν για την έπαυλη του John D. Rockefeller στο Μανχάταν. Όταν η βόμβα εξερράγη πρόωρα, πυροδότησε μια σειρά από έρευνες και επιδρομές από την αστυνομία σε χώρους και σπίτια αναρχικών. Επίσης, κατά την πρώτη παγκόσμια ανθρωποσφαγή συνελήφθησαν αρκετοί αναρχικοί εκπαιδευτικοί και ακτιβιστές, επειδή το σχολείο θεωρήθηκε εστία αντιπολεμικής προπαγάνδας. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα της τρομοκρατίας από πλευράς Κράτους, αποφασίστηκε ότι αυτό το περιβάλλον δεν ήταν κατάλληλο για σχολείο. Έτσι, οι Χάρι Κέλι, Λέοναρντ Άμποτ και Τζόζεφ Κοέν ξεκίνησαν να κάνουν διευθετήσεις για να μεταφέρουν το σχολείο εκτός Νέας Υόρκης. Ίδρυσαν τον Σύνδεσμο Κοινότητας Φέρερ και βρήκαν 68 στρέμματα στην πόλη Πισκάταγουεϊ του Νιου Τζέρσεϊ, τα οποία περιλάμβαναν έναν αχυρώνα και μια αγροικία. Ήταν μια από τις σημαντικότερες ελευθεριακές κοινότητες στις Η.Π.Α, εμπνευσμένη από τις παιδαγωγικές αρχές του Ισπανού αναρχικού εκπαιδευτικού Francisco Ferrer, ο οποίος προωθούσε μια αντιεξουσιαστική, μη θρησκευτική και αντι-δογματική εκπαίδευση. Η κοινότητα στο Στέλτον δημιουργήθηκε από αναρχικούς μετανάστες και αμερικανούς ριζοσπάστες, ως περιβάλλον όπου η εκπαίδευση, η καθημερινή ζωή και η αυτοδιαχείριση συνδέονταν· τα παιδιά μάθαιναν χωρίς καταναγκασμούς, χωρίς βαθμούς ή ποινές, μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες, συνεργασία και επαφή με τη φύση. Το σχολείο αποτέλεσε κέντρο αναρχικών ιδεών και πολιτιστικής ζύμωσης, φιλοξενώντας καλλιτέχνες, διανοούμενους και εργάτες, ενώ η γύρω κοινότητα λειτουργούσε συνεταιριστικά, με έντονη έμφαση στην κοινοτική ζωή και την αυτονομία. Η κοινότητα Στέλτον ήταν μοναδική μεταξύ των αναρχικών κοινοτήτων εκείνης της εποχής, και μάλιστα σε όλο τον κόσμο, καθώς ήταν η πρώτη και μοναδική φορά που ένα τέτοιο εγχείρημα ιδρύθηκε γύρω από ένα σχολείο. Επιπλέον, το σχολείο διέθετε πιο ποικιλόμορφες ομάδες ανθρώπων από ό,τι συνήθως, φέρνοντας κοντά μετανάστες και ιθαγενείς, διανοούμενους και εργάτες σε ένα περιβάλλον. Η κοινότητα αποτέλεσε μήτρα για την δημιουργία και άλλων παρόμοιων κοινοτήτων και σχολείων, ενώ αρκετά από τα αρχικά της μέλη ίδρυσαν νέες κοινότητες.
Οι πρώτοι κάτοικοι έζησαν μια λιτή ζωή. Τα πρώτα σπίτια δεν είχαν ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση ή υδραυλικά. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι το 1919 περίπου 100 οικογένειες κατείχαν γη στην κοινότητα, 20-30 από τις οποίες ζούσαν εκεί όλο το χρόνο. Οι πρωτόγονες συνθήκες, ωστόσο, οδήγησαν σε μια συχνή εναλλαγή των διευθυντών του σχολείου. Ενδεικτικό είναι το γεγονός, ότι στο σχολείο κατά την πρώτη του χρονιά εναλλάχθηκαν τέσσερις διευθυντές. Το σχολείο σύντομα απέκτησε 30-40 μαθητές που έμεναν στην κοινότητα με τις οικογένειές τους. Το αγρόκτημα μετατράπηκε σε κοιτώνα για να στεγάσει μαθητές. Υπήρχαν αρκετά εργαστήρια που οδήγησαν στη δημιουργία του περιοδικού «Η Φωνή των Παιδιών», ενός περιοδικού που έγραφαν, παρήγαγαν και τύπωναν τα παιδιά του Σύγχρονου Σχολείου Στέλτον. Η πρώτη παγκόσμια ανθρωποσφαγή έπαιξε σημαντικό αρνητικό ρόλο, καθώς η κοινότητα είχε έντονη αντιπολεμική και αναρχική ταυτότητα. Το FBI (τότε Bureau of Investigation) παρακολουθούσε το σχολείο και τους δασκάλους, ορισμένοι από τους οποίους κλήθηκαν σε ανάκριση για «αντιαμερικανισμό», λόγω του ότι δήλωναν αντιρρησίες συνείδησης, ενώ συνεργάτες τους εκτός κοινότητας συνελήφθησαν με βάση τον Espionage Act (1917).
Την δεκαετία του ’20, οι μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινότητας και το νέο πολιτικό κλίμα στη χώρα άρχισαν να γίνονται αισθητά στο Στέλτον. Οι γονείς των παιδιών άρχισαν να πολώνονται. Οι διαφορετικές ιδεολογικές προσεγγίσεις γίνονται πλέον έντονες. Αναρχικοί, Σοσιαλιστές, Κομμουνιστές, Lovestoneites, Shackmanites και άλλες ομάδες-τάσεις που εκπροσωπούνται στο Στέλτον άρχισαν να διεκδικούν μια πιο πολιτικοποιημένη εκπαίδευση στο σχολείο. Επιπλέον, απαίτησαν να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε ακαδημαϊκά θέματα και λιγότερη στα εργαστήρια. Από το 1925 έως το 1928, το σχολείο πέρασε δύσκολες στιγμές. Οι εσωτερικές διαμάχες μεταξύ των διαφόρων ομάδων και η αδυναμία επίτευξης οποιουδήποτε συμβιβασμού άφησαν το στίγμα τους τόσο στην εκπαίδευση όσο και στις υποδομές του σχολείου. Το 1928, παλιά μέλη επέστρεψαν για να προσπαθήσουν να βοηθήσουν. Ενώ πολλά από τα προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί την περίοδο 1925-’28 είχαν διορθωθεί, το σχολείο αντιμετώπισε μια νέα πρόκληση μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 1930. Η δεκαετία του 1930 ήταν πολύ δύσκολη για το σχολείο. Πολλές οικογένειες δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά ούτε καν τα σχετικά μικρά δίδακτρα. Επιπλέον, εξαιτίας της ύφεσης, πολλοί κουράστηκαν και απογοητεύτηκαν και έτσι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα ιδανικά ενός αναρχικού τρόπου ζωής. Πολλά μέλη της κοινότητας είχαν απογοητευτεί μετά τις εσωτερικές διαμάχες της δεκαετίας του ’20. Οι εγγραφές μειώθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930. Μέχρι το 1938, μόνο 30 μαθητές είχαν απομείνει. Το σχολείο, το οποίο δεν είχε ποτέ οικονομικό απόθεμα, αντιμετώπιζε τώρα αυξανόμενες οικονομικές δυσκολίες. Για να τα βγάλουν πέρα, το Living House πουλήθηκε ως ιδιωτική κατοικία. Το 1940, το σχολείο υπέστη ένα ακόμη πλήγμα, όταν η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση κατασκεύασε ένα κέντρο στρατιωτικής εκπαίδευσης. Η παρουσία του στρατοπέδου, λίγα μόλις μέτρα μακριά, άλλαξε σημαντικά το περιβάλλον της κοινότητας. Ενώ οι στρατιώτες ήταν ως επί το πλείστον φιλικοί, αρκετά αρνητικά περιστατικά έκαναν τους κατοίκους να νιώθουν ανασφαλείς. Επιπλέον, καθώς τα μέλη της κοινότητας αποχωρούσαν, νέες οικογένειες που δεν είχαν καμία σχέση με το σχολείο ή την κοινότητα μετακόμισαν στην περιοχή. Ο τεράστιος αριθμός επιπλέον ανθρώπων άλλαξε αυτό που ήταν μέχρι τότε, μια μικρή και ήσυχη κοινότητα, και η ζωή γινόταν ολοένα και πιο αφόρητη.
Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, περισσότεροι κάτοικοι άρχισαν να μετακομίζουν στην περιοχή που προηγουμένως ανήκε στην κοινότητα, καθώς τα γύρω αγροκτήματα πουλήθηκαν σε κατασκευαστές. Η επί χρόνια καθηγήτρια Αγγλικών Άννα Σβαρτς ανέλαβε ως η τελευταία διευθύντρια του Σύγχρονου Σχολείου. Αλλά στις αρχές της δεκαετίας του 1950 είχαν απομείνει μόνο 14 μαθητές. Στη συντηρητική μεταπολεμική περίοδο υπήρχε μικρό ενδιαφέρον για εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης και πολύ λιγότερο ενδιαφέρον για εναλλακτικές κοινότητες. Η μείωση των εγγραφών, τα όλο και λιγότερα νέα μέλη στην κοινότητα και τα αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα στη λειτουργία του σχολείου, σε μια περιοχή που δεν ήταν πλέον αγροτική και απομονωμένη, οδήγησαν στην αναπόφευκτη απόφαση το 1953 να κλείσει. Η Ferrer School επηρέασε βαθιά τα ριζοσπαστικά παιδαγωγικά κινήματα του 20ού αιώνα, αφήνοντας κληρονομιά στη σύγχρονη εναλλακτική εκπαίδευση, την ελευθεριακή παιδαγωγική και τα κοινοτικά σχολεία.
Mohegan Colony (New York, 1923-1940s). Ήταν μια από τις σημαντικότερες μετα-Φερέρ ελευθεριακές κοινότητες στις ΗΠΑ, δημιουργημένη από αναρχικούς, σοσιαλιστές, διανοούμενους και καλλιτέχνες, πολλοί εκ των οποίων είχαν προηγουμένως συνδεθεί με τη Ferrer Modern School. Η κοινότητα οργανώθηκε ως ένα συνεταιριστικό εγχείρημα κατοικίας και παιδείας, όπου η καθημερινή ζωή, η εργασία και ο πολιτισμός συνδέονταν με αρχές αυτοδιαχείρισης και αντιεξουσιαστικής παιδείας. Στο Mohegan αναπτύχθηκαν καλλιτεχνικά εργαστήρια, θέατρο, μουσική, φυσιολατρικές δραστηριότητες και κύκλοι πολιτικής συζήτησης, προσελκύοντας γνωστές ριζοσπαστικές μορφές της εποχής. Κατά την πρώτη παγκόσμια ανθρωποσφαγή, αν και δεν υπήρξαν συλλήψεις μέσα στην κοινότητα, πολλά μέλη της που δραστηριοποιούνταν πολιτικά συνελήφθησαν στη Νέα Υόρκη για άρνηση στράτευσης.
Από το 1923-1949 λειτουργούσαν τρεις διαφορετικές θεατρικές ομάδες εντός την κοινότητας. Αν και δεν λειτουργούσε πλήρως με κοινοκτημοσύνη, ήταν ένα εναλλακτικό κοινωνικό περιβάλλον που προωθούσε την ισότητα, την κοσμική παιδεία και τη συνεργατική ζωή. Μετά τις συστηματικές διώξεις και κατασταλτικές επιθέσεις σε αναρχικούς σε όλες τις Η.Π.Α, οι κομμουνιστές, ακόμα και μέλη του κομουνιστικού κόμματος, άρχισαν να έχουν τον πρώτο λόγο στην κοινότητα. Η οικονομική αστάθεια της Μεγάλης Ύφεσης οδήγησε μεγάλο αριθμό μελών της κοινότητας να υποστηρίζουν ένα προοδευτικό σχολείο που θα λάμβανε, όμως, κρατική υποστήριξη, μια ιδέα που βέβαια ήταν αντίθετη με τις αναρχικές αντιλήψεις και τις διδασκαλίες του Φερέρ. Οι ιδεολογικές προστριβές μεταξύ των εναπομεινάντων αναρχικών-ελευθεριακών με τους κομμουνιστές, προκειμένου να αποτραπεί ο έλεγχος της κοινότητας από τους κομμουνιστές, ήταν μεγάλες. Από τη δεκαετία του 1940 και μετά, η κοινότητα άρχισε να φθίνει και το σχολείο έκλεισε, ενώ κάποιες δραστηριότητες συνέχιζαν να υπάρχουν. Το 1949, μέλη της Κου Κλουξ Κλαν επιτέθηκαν σε συναυλία εντός της κοινότητας. Με αφορμή αυτό το γεγονός, η κοινότητα άρχισε να αλλάζει οριστικά χαρακτήρα, όμως για δεκαετίες υπήρξε βασικός πυρήνας της αμερικανικής ελευθεριακής κουλτούρας και σημείο συνάντησης για όσους αναζητούσαν έναν πιο ελεύθερο, συλλογικό τρόπο ζωής.
Sunrise Cooperative Farm Community, μια αναρχική κοινότητα που ιδρύθηκε στο Μίσιγκαν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης με βάση αναρχικές αρχές, αμοιβαίας βοήθειας και ισότητας. Το εγχείρημα ξεκίνησε το 1932 από τον Joseph Jacob Cohen, έναν γεννημένο στη Ρωσία μετανάστη και αναρχικό, που ενθαρρύνθηκε από τις δυσκολίες της εποχής να δημιουργήσει μια αυτόνομη, κοινοτική ζωή. Μαζί με μια ομάδα ομοϊδεατών αγόρασαν το εγκαταλελειμμένο Prairie Farm κοντά στη Saginaw ως χώρο για την κοινότητα Sunrise. Στόχος ήταν μια ζωή όπου όλοι εργάζονταν συλλογικά, χωρίς ιεραρχία ή εξουσία, και όπου η γη και η παραγωγή μοιράζονταν με βάση την αμοιβαία βοήθεια. Η κοινότητα αρχικά είχε περίπου 250 άτομα. Υπήρξε έντονος ιδεαλισμός στην κοινότητα. Παρά τη σύντομη ύπαρξή του, το Sunrise επηρέασε σχεδόν όλους τους κατοίκους του. Αυτό ίσχυε ιδιαίτερα για τα παιδιά που έζησαν στην κοινότητα πολλά από τα οποία έγιναν εκπαιδευτικοί και υποστηρικτές της κοινωνικής δικαιοσύνης, διατηρώντας ζωντανό το όνειρο της κοινότητας ως τόπου ελευθερίας και δικαιοσύνης για όλους. Η εμφάνιση ατόμων που είχαν διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις όπως σοσιαλιστών, μαρξιστών κομμουνιστών, τροτσκιστών κομμουνιστών, γίντις και ορισμένων που δεν είχαν καθόλου πολιτική αντίληψη έκαναν πολύ δύσκολη την συμβίωση με τους αναρχικούς. Επίσης η έλλειψη αγροτικής εμπειρίας, η απροθυμία κάποιων μελών να εργαστούν και οι έντονες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις για λειτουργικά ζητήματα (π.χ. η γλώσσα σε συναντήσεις και έντυπα) οδήγησαν σε διαφωνίες και ρήξεις. Η κοινότητα τελικά εγκαταλείφθηκε και η γη πωλήθηκε στο ομοσπονδιακό κράτος το 1936.
Οι ελεύθερες κοινότητες ως σημεία ρήξης με την εξουσία
Η διαδρομή των ουτοπικών και αναρχικών κοινοτήτων στις Η.Π.Α ήταν ρήξεις μέσα στο ολοένα και βίαια αναπτυσσόμενο κράτος. Ήταν στιγμές που εκατοντάδες, μερικές φορές χιλιάδες άνθρωποι αρνήθηκαν την μισθωτή σκλαβιά, την ζωή σ’ ένα προκαθορισμένο αστικό περιβάλλον, ήταν ενάντια στο κράτος και προσπάθησαν να ζήσουν αλλιώς. Η διαδρομή δεν ήταν εύκολη και είχε να αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις, όπως όλες οι διαδρομές προς την ελευθερία. Οι κοινότητες αυτές αναγκάστηκαν να αναμετρηθούν με το ίδιο το υπόστρωμα πάνω στο οποίο αναπτύχθηκαν, έναν χώρο ιστορικά σημαδεμένο από την αποικιοκρατία, την μισθωτή σκλαβιά και την καταστολή κάθε ριζοσπαστικής απόκλισης. Πέρα από τις προκλήσεις που είχαν να κάνουν με εσωτερικές αντιθέσεις και την επίτευξη λύσεων σε πρακτικά ζητήματα, πέρα του ότι η δουλειά για την απαλλαγή του ατόμου από το στίγμα της εξουσίας πρέπει να είναι συνεχής γιατί αναπόφευκτα μπορεί να μολύνει τις σχέσεις μας, το κράτος, αφού η γη αποκτιόταν με οικονομικές διαδικασίες και αρχικά φαινόταν να δίνει χώρο για την ανάπτυξη τους, όταν αυτές απέκλιναν επικίνδυνα τις κατέστειλε άμεσα ή έμμεσα είτε μέσω της στρατιωτικοποίησης, είτε μέσω της νομοθεσίας, είτε μέσω της πιο άμεσης αστυνομικής επέμβασης.
Ωστόσο, η σημασία αυτών των εγχειρημάτων δεν βρίσκεται στην «επιτυχία» τους με την στενή έννοια του όρου που θέτει η εξουσία, αλλά στη σταθερή τους άρνηση να υποταχθούν σ’ αυτήν. Κάθε κοινότητα, από τη Modern Times έως τη Home Colony και το Stelton, απέδειξε ότι η καθημερινή ζωή μπορεί να δομηθεί ανεξούσια, χωρίς ιεραρχίες, χωρίς καταναγκασμό, χωρίς ανταγωνισμό. Απέδειξαν ότι η ελευθερία δεν ανήκει απλά σε ένα ατομικό θεωρητικό πλαίσιο, αλλά μπορεί να γίνει εμπειρία που κατακτιέται συλλογικά και αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου βρίσκει την αντίδραση των εξουσιών. Αν κάτι μένει από αυτές τις ιστορικές απόπειρες, δεν είναι η νοσταλγία για έναν «χαμένο» κοινοτισμό, αλλά η υπενθύμιση πως η τάση του ανθρώπου να ζήσει χωρίς εξουσία, η αλληλοβοήθεια και η συλλογική ζωή δεν είναι ιστορικές εξαιρέσεις αλλά δυνατότητες που επανέρχονται ξανά και ξανά, κάθε φορά που άνθρωποι αρνούνται να αποδεχθούν την εξουσία ως κανονικότητα και δεδομένη. Ειδικότερα σήμερα, μια εποχή αυξημένης επιτήρησης, με υψηλές τάσης κοινωνικής απομόνωσης, με το περιβάλλον να καταστρέφεται συστηματικά από την εξουσία ως πεδίο κέρδους, η παρακαταθήκη τους δεν είναι απλώς ιστορική αλλά επίκαιρη. Μας δείχνει ότι ακόμη και μέσα στην καρδιά της εξουσίας, του κράτους και των κυριαρχικών σχεδιασμών, μπορούν να αναπτυχθούν ρήγματα όπου μπορεί να ανθίσει η ελευθερία. Η αναρχική αναζήτηση για μια ζωή χωρίς εξουσία δεν αποτελεί ουτοπία, αλλά διαρκές, χειροπιαστό ενδεχόμενο που ανθίζει κάθε φορά που οι άνθρωποι τολμούν να ζήσουν χωρίς εξουσία.
Ελευθερόκοκκος
[1] Κοινωνικοοικονομικό κίνημα που προωθεί την οργάνωση της παραγωγής, της κατανάλωσης και της εργασίας μέσα από συνεταιρισμούς, δηλαδή επιχειρήσεις που ανήκουν συλλογικά στα μέλη τους.
Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.265, Δεκέμβριος 2025και φ.266, Ιανουάριος 2026
πηγη:https://anarchypress.wordpress.com